Yazılım & No-Code Terimleri – Sayfa 2
362 terim
Terimler
Çerez(Cookie)Çerez (cookie), bir web sitesinin tarayıcınıza kaydettiği ve sonraki isteklerde sunucuya geri gönderilen küçük veri parçasıdır. Oturumunuzu açık tutmak, tercihlerinizi hatırlamak ve ziyaretleri ölçmek için kullanılır.Çevik Yazılım Geliştirme(Agile Software Development)Çevik yazılım geliştirme (Agile), yazılımı küçük parçalar hâlinde, kısa döngülerle üreten, her döngüde kullanıcı geri bildirimi alarak planı güncelleyen ve değişime hızlı uyum sağlamayı öne çıkaran yaklaşımdır.Çok Biçimlilik(Polymorphism)Çok biçimlilik (polymorphism), nesne yönelimli programlamada aynı adlı metot çağrısının, çağrıldığı nesnenin türüne göre farklı biçimde çalışmasıdır. Böylece farklı nesneler tek ve ortak bir arayüzle kullanılabilir.Çöp Toplama(Garbage Collection)Çöp toplama (garbage collection), programın artık kullanmadığı bellek alanlarını otomatik olarak bulup serbest bırakan mekanizmadır. Java, C#, Python, JavaScript ve Go gibi dillerde geliştiricinin belleği elle temizleme yükünü alır.Daily StandupDaily standup, çevik ekiplerin her gün aynı saatte yaptığı, genellikle 15 dakikayı geçmeyen kısa koordinasyon toplantısıdır; ekip hedefe göre nerede olduğunu ve önündeki engelleri konuşur. Scrum'daki adı Daily Scrum'dır.DartDart, Google'ın geliştirdiği, nesne yönelimli, tür güvenli ve genel amaçlı bir programlama dilidir. Bugün en çok Flutter ile tek kod tabanından Android, iOS, web ve masaüstü uygulamaları yazmak için kullanılır.DeadlockDeadlock, iki ya da daha fazla işlemin birbirinin elindeki kaynağı beklediği ve hiçbirinin ilerleyemediği kilitlenme durumudur. Program hata vermeden donar ve dışarıdan müdahale edilmezse bu hâlde kalır.DebuggerDebugger (hata ayıklayıcı), bir programı çalışırken istenen satırda durdurmayı, adım adım ilerletmeyi ve o andaki değişken değerlerini incelemeyi sağlayan yazılım aracıdır. Hataların nedenini bulmak için kullanılır.Dedicated Sunucu(Dedicated Server)Dedicated sunucu, bir veri merkezindeki fiziksel sunucunun tamamının tek bir müşteriye kiralanmasıdır. İşlemci, bellek ve disk başka hiçbir kullanıcıyla paylaşılmaz.Değişken(Variable)Değişken, programlamada bir değeri bellekte saklamak için kullanılan isimli alandır. İçindeki değer program çalışırken okunabilir ve değiştirilebilir; örneğin `fiyat = 250` satırı fiyat adlı bir değişken oluşturur.Demet(Tuple)Demet (tuple), programlamada birden çok değeri sıralı biçimde tutan ama oluşturulduktan sonra değiştirilemeyen veri yapısıdır. Python'da normal parantezle yazılır: `konum = (41.01, 28.97)`.Deploy(Deployment)Deploy (deployment), yazılımın hazırlanan sürümünün bir sunucuya ya da platforma kurularak çalışır ve erişilebilir hâle getirilmesidir. Türkçede dağıtım, yayına alma ya da canlıya alma olarak geçer.Derleme(Compilation)Derleme (compilation), kaynak kodun bir derleyici tarafından makine koduna ya da ara koda çevrilerek çalıştırılabilir hâle getirilmesi işlemidir. Bu sırada sözdizimi ve tür hataları da denetlenir.Derleyici(Compiler)Derleyici (compiler), bir programlama diliyle yazılmış kaynak kodun tamamını çalıştırmadan önce makine koduna ya da ara koda çeviren yazılımdır. C, Go ve Rust gibi diller derleyiciyle çalışır.DevOpsDevOps, yazılım geliştirme (Development) ve BT operasyonları (Operations) ekiplerinin birlikte çalışarak yazılımı daha hızlı, sık ve güvenilir şekilde yayına almasını hedefleyen kültür ve uygulamalar bütünüdür.DevOps Mühendisi(DevOps Engineer)DevOps mühendisi, yazılımın geliştirilmesi ile canlı ortamda çalıştırılması arasındaki süreçleri otomatikleştiren; CI/CD hatlarını, sunucu ve bulut altyapısını, izleme ve güvenlik düzenlerini kuran ve yöneten mühendistir.DevSecOpsDevSecOps, güvenliği yazılım geliştirme sürecinin sonunda yapılan ayrı bir kontrol olmaktan çıkarıp planlamadan dağıtıma kadar her adıma yerleştiren yaklaşımdır. Geliştirme, güvenlik ve operasyon ekipleri ortak sorumluluk alır.Dinamik Programlama(Dynamic Programming)Dinamik programlama, büyük bir problemi örtüşen alt problemlere bölüp her alt problemi yalnız bir kez çözen ve sonucunu saklayan bir algoritma tasarım yöntemidir. Tekrarlanan hesapları ortadan kaldırarak çözümü çok hızlandırır.Dinamik Web Sitesi(Dynamic Website)Dinamik web sitesi, sayfa içeriğini ziyaretçinin isteğine, giriş bilgisine veya veritabanındaki güncel verilere göre sunucu tarafında ya da tarayıcıda anlık olarak üreten web sitesidir.Dizi(Array)Dizi (array), programlamada aynı isim altında birden fazla değeri sıralı biçimde saklayan veri yapısıdır. Her elemana sıra numarası olan indeks ile erişilir ve çoğu dilde indeks 0'dan başlar.DjangoDjango, Python ile yazılmış, veritabanı yönetimi, kullanıcı girişi ve yönetim paneli gibi özellikleri hazır sunan açık kaynaklı bir web çatısıdır. Hızlı ve güvenli web uygulaması geliştirmek için kullanılır.DNSDNS (Domain Name System, alan adı sistemi), ornek.com gibi alan adlarını bilgisayarların anladığı IP adreslerine çeviren dağıtık bir sistemdir. İnternetin telefon rehberi gibi çalışır.DNS Kaydı(DNS Record)DNS kaydı, bir alan adının nereye yönleneceğini söyleyen tek satırlık talimattır. Sitenin hangi IP adresinde durduğu, e-postaların hangi sunucuya gideceği gibi bilgiler bu kayıtlarla tanımlanır.Doğrusal Arama(Linear Search)Doğrusal arama (linear search), bir listedeki elemanları baştan başlayarak tek tek kontrol eden ve aranan değeri bulduğunda duran en basit arama yöntemidir. Liste sıralı olmasa da çalışır.DOMDOM (Document Object Model), tarayıcının bir HTML sayfasını öğelerden oluşan bir ağaç yapısı olarak bellekte temsil etme biçimidir. JavaScript bu yapı üzerinden sayfadaki içeriği okur, değiştirir ve olaylara tepki verir.Döngü(Loop)Döngü (loop), programlamada bir kod bloğunu belirli sayıda ya da bir koşul sağlandığı sürece tekrar tekrar çalıştıran yapıdır. En yaygın türleri for ve while döngüleridir.DRY Prensibi(DRY Principle)DRY prensibi (Don't Repeat Yourself), yazılımda her bilginin ya da iş kuralının tek bir yerde tanımlanması gerektiğini söyleyen ilkedir. Aynı mantığın birden fazla yere kopyalanmasını önleyerek bakımı kolaylaştırır.Duman Testi(Smoke Testing)Duman testi (smoke test), yeni bir yazılım sürümünün en temel işlevlerinin çalışıp çalışmadığını hızlıca kontrol eden kısa testtir. Ayrıntılı testlere geçmeden önce sürümün test edilmeye değer olup olmadığını gösterir.Eklenti(Plugin)Eklenti (plugin), bir ana yazılıma yeni özellik kazandıran ve ayrı olarak kurulup kaldırılabilen küçük program parçasıdır. Ana yazılımı değiştirmeden işlevini genişletir.Entegrasyon(Integration)Entegrasyon, ayrı çalışan yazılımların, sistemlerin ya da verilerin birbirine bağlanarak tek bir bütün gibi çalışmasının sağlanmasıdır. E-ticarette mağaza, kargo ve muhasebe programlarının otomatik veri paylaşması buna örnektir.Entegrasyon Testi(Integration Testing)Entegrasyon testi, bir yazılımın ayrı ayrı geliştirilmiş bileşenlerinin, örneğin uygulama kodu, veritabanı ve dış servislerin, bir araya geldiğinde doğru şekilde iletişim kurup çalıştığını doğrulayan test türüdür.Erişilebilirlik(Accessibility)Erişilebilirlik (accessibility), web siteleri ve uygulamaların görme, işitme, hareket ya da bilişsel engeli olan kişiler dâhil herkes tarafından algılanabilir, kullanılabilir ve anlaşılabilir biçimde tasarlanmasıdır.Eşzamanlılık(Concurrency)Eşzamanlılık (concurrency), bir sistemin birden fazla işi aynı zaman diliminde ilerletebilmesidir. İşler gerçekten aynı anda çalışmak zorunda değildir; sistem aralarında geçiş yaparak hepsini ilerletebilir.FaviconFavicon, bir web sitesinin tarayıcı sekmesinde, yer imlerinde ve arama sonuçlarında adresin yanında görünen küçük simgesidir. Siteyi diğer sekmeler arasında kolay tanınır hâle getirir.FlaskFlask, Python ile web uygulamaları ve API'ler geliştirmek için kullanılan, yalnız temel özellikleri içeren hafif bir mikro web çatısıdır. Ek ihtiyaçlar eklentilerle karşılanır.FlexboxFlexbox (Esnek Kutu Düzeni), CSS'te öğeleri bir satır ya da sütun boyunca hizalamayı, aralarındaki boşluğu dağıtmayı ve ekran boyutuna göre esnemelerini sağlamayı kolaylaştıran bir yerleşim modelidir.FloatFloat, programlamada 3.14 ya da -0.5 gibi ondalık kısmı olan sayıları tutan veri tipidir. Kayan noktalı sayı olarak da anılır; bazı değerleri yalnızca yaklaşık olarak saklayabildiği için küçük yuvarlama farkları doğurabilir.FlutterFlutter, Google'ın geliştirdiği, Dart diliyle tek kod tabanından Android, iOS, web ve masaüstü uygulamaları oluşturmayı sağlayan açık kaynaklı bir arayüz geliştirme çatısıdır.Fonksiyon(Function)Fonksiyon, programlamada belirli bir işi yapan, isim verilmiş ve gerektiğinde tekrar tekrar çağrılabilen kod bloğudur. Girdi olarak parametre alabilir ve geriye bir değer döndürebilir.Fonksiyonel Programlama(Functional Programming)Fonksiyonel programlama, programı yan etkisi olmayan saf fonksiyonların birleşimi olarak kuran bir programlama yaklaşımıdır. Veriyi değiştirmek yerine yeni veri üretir; bu da kodu test etmeyi ve hata ayıklamayı kolaylaştırır.For Döngüsü(For Loop)For döngüsü (for loop), bir kod bloğunu belirli bir sayıda ya da bir listedeki her eleman için tekrar çalıştıran döngü türüdür. Tekrar sayısı ya da gezilecek veri önceden belli olduğunda kullanılır.FrameworkFramework, bir uygulamanın temel yapısını ve çalışma kurallarını hazır olarak sunan yazılım iskeletidir. Geliştirici bu iskeletin içine kendi kodunu yerleştirir; yönlendirme, veritabanı ve güvenlik gibi ortak işler framework tarafından karşılanır.Freelance Yazılımcı(Freelance Developer)Freelance yazılımcı, bir şirkete kadrolu bağlı olmadan farklı müşterilere proje bazlı ya da saatlik ücretle web sitesi, mobil uygulama, otomasyon veya özel yazılım geliştirme hizmeti veren serbest çalışan geliştiricidir.FreewareFreeware, kullanıcıya hiçbir ücret alınmadan sunulan ancak kaynak kodu genelde paylaşılmayan yazılımdır. Süre sınırı yoktur, fakat lisans çoğu zaman programı değiştirmeyi ya da satmayı yasaklar.FrontendFrontend, bir web sitesinin ya da uygulamanın kullanıcının tarayıcıda veya cihazda gördüğü ve etkileşim kurduğu kısmıdır; HTML, CSS ve JavaScript gibi teknolojilerle geliştirilir ve backend ile veri alışverişi yapar.Frontend DeveloperFrontend developer (ön yüz geliştiricisi), web sitelerinin ve uygulamaların kullanıcıya görünen arayüzünü HTML, CSS ve JavaScript gibi teknolojilerle kodlayan, tasarımı çalışan ve hızlı bir ekrana dönüştüren yazılım geliştiricisidir.FTPFTP (File Transfer Protocol), bir bilgisayar ile sunucu arasında dosya yüklemek ve indirmek için kullanılan eski ve yaygın bir protokoldür. Verileri şifrelemeden aktardığı için yerini giderek SFTP'ye bırakıyor.Full StackFull stack, bir web uygulamasının kullanıcı arayüzünden (frontend) sunucu tarafına (backend), veritabanından dağıtıma kadar tüm katmanlarını birlikte kapsayan geliştirme yaklaşımını ifade eder.Full Stack DeveloperFull stack developer, bir web uygulamasının hem kullanıcı arayüzünü (frontend) hem sunucu tarafını (backend) hem de veritabanı katmanını geliştirebilen, bir özelliği uçtan uca hayata geçirebilen yazılım geliştiricisidir.Geliştirme Ortamı(Development Environment)Geliştirme ortamı (development environment), yazılımcının kod yazdığı, çalıştırdığı ve ilk denemeleri yaptığı ortamdır. Genelde kişinin kendi bilgisayarında kurulur ve kod editörü, programlama dili, veritabanı gibi araçları içerir.Gereksinim Analizi(Requirements Analysis)Gereksinim analizi, bir yazılımın ne yapması ve hangi koşulları karşılaması gerektiğinin paydaşlarla birlikte belirlenip yazılı, ölçülebilir ve onaylanmış maddelere dönüştürüldüğü yazılım geliştirme aşamasıdır.GET İsteği(GET Request)GET isteği, sunucudan bir sayfa, dosya ya da veri almak için kullanılan HTTP metodudur. Gerekli parametreler adresin sonuna sorgu dizesi olarak eklenir ve istek sunucudaki veriyi değiştirmemelidir.Girinti(Indentation)Girinti (indentation), kod satırlarının başına boşluk ya da sekme ekleyerek hangi satırların aynı bloğa ait olduğunu gösteren yazım düzenidir. Python'da zorunludur; diğer birçok dilde okunabilirlik için kullanılır.GitGit, dosyalardaki değişiklikleri kayıt altına alan, eski sürümlere dönmeyi ve ekiplerin aynı proje üzerinde paralel çalışmasını sağlayan ücretsiz ve açık kaynaklı dağıtık sürüm kontrol sistemidir. 2005'te Linus Torvalds tarafından geliştirilmiştir.GitHubGitHub, Git ile yönetilen yazılım projelerini internette barındıran ve ekiplerin kod üzerinde birlikte çalışmasını sağlayan bir platformdur. Pull request, issue takibi ve otomasyon gibi iş birliği özellikleri sunar; 2018'den bu yana Microsoft'a aittir.GitignoreGitignore, Git'e hangi dosya ve klasörleri takip etmemesi gerektiğini söyleyen düz metin dosyasıdır. Proje kökünde .gitignore adıyla durur ve şifreler, geçici dosyalar ya da büyük bağımlılık klasörleri gibi içerikleri depoya girmekten korur.GoGo (Golang), Google'da geliştirilip 2009'da açık kaynak olarak yayımlanan, derlenen, sade sözdizimli bir programlama dilidir. Sunucu yazılımları, bulut araçları ve yüksek eşzamanlılık gereken servislerde kullanılır.GPLGPL (GNU General Public License), değiştirilmiş ve dağıtılan her sürümün de aynı lisansla ve kaynak koduyla birlikte sunulmasını şart koşan copyleft bir açık kaynak lisansıdır. Linux çekirdeği GPL ile lisanslanır.Graf(Graph)Graf, düğümlerden (nokta) ve bu düğümleri birbirine bağlayan kenarlardan (bağlantı) oluşan bir veri yapısıdır. Sosyal ağlar, yol haritaları ve bilgisayar ağları gibi ilişkileri modellemek için kullanılır.GraphQLGraphQL, istemcinin bir API'den tam olarak hangi verileri istediğini tek bir sorguyla belirtmesini sağlayan sorgu dili ve çalışma ortamıdır. Facebook'ta geliştirildi, 2015'te açık kaynak olarak yayımlandı.