Vadeli İşlem Borsası Nedir?

Vadeli işlem borsası, bir varlığın bugünden belirlenen fiyatla ileri bir tarihte alınıp satılmasını sağlayan standart sözleşmelerin işlem gördüğü borsadır. Hisse endeksleri, döviz, altın, faiz ve tarım ürünleri gibi pek çok varlık üzerine sözleşme bulunabilir.

Vadeli işlem borsası nedir?

Vadeli işlem sözleşmelerinde miktar, vade tarihi ve uzlaşma şekli borsa tarafından standartlaştırılmıştır. Bu sayede sözleşmeler kolayca alınıp satılabilir. İşlemlerde taraflar birbirini tanımaz; takas kuruluşu merkezi karşı taraf olarak araya girer ve karşı taraf riskini azaltır.

Türkiye'de vadeli işlemler Borsa İstanbul bünyesindeki Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) yapılır. Daha önce İzmir'de faaliyet gösteren Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası (VOB), 2013'te Borsa İstanbul'a katılmış ve sözleşmeleri VİOP'a taşınmıştır. Dünyada ise ABD'deki CME Group gibi büyük vadeli işlem borsaları bulunur.

Nasıl çalışır?

• Teminat: Sözleşmenin tam bedeli ödenmez; işlem açmak için başlangıç teminatı yatırılır. Teminat oranları borsa ve takas kuruluşu tarafından belirlenir ve değişebilir; güncel değerleri resmî kaynaktan kontrol etmelisin.
• Günlük uzlaşma: Pozisyonlar her gün uzlaşma fiyatına göre değerlenir; kâr ve zarar teminat hesabına yansır.
• Teminat tamamlama: Hesap değeri sürdürme teminatının altına inerse ek teminat istenir; yatırılmazsa pozisyon kapatılabilir.
• Vade sonu: Sözleşme vadesinde nakdi uzlaşma ya da fiziki teslimatla kapanır.

Riskleri nelerdir?

Vadeli işlemler kaldıraçlıdır: küçük bir teminatla büyük bir pozisyon taşınır. Bu yüzden dayanak varlıktaki küçük bir hareket, teminatının tamamını kısa sürede eritebilir ve hızlı piyasalarda zarar yatırdığın teminatı da aşabilir. Teminat tamamlama çağrısı zamanında karşılanamazsa pozisyonun zararına kapatılması mümkündür. Bu araçlar riskten korunma için faydalı olabilir; ancak mekanizmayı iyi anlamadan, yalnızca spekülasyon amacıyla kullanmak ciddi kayıplara yol açabilir.