İçeriğe geç
parazade
Borsa

Vadeli İşlem Sözleşmesi Nedir?

İngilizce: Futures Contract

Yayın: · Son güncelleme:

Vadeli İşlem Sözleşmesi Nedir? Kısaca

Vadeli işlem sözleşmesi, iki tarafın bir varlığı ileri bir tarihte bugünden belirlenen fiyattan alıp satmayı taahhüt ettiği, borsada standart koşullarla işlem gören ve teminatla açılan türev sözleşmedir.

Vadeli İşlem Sözleşmesi nedir?
İçindekiler
  1. Nasıl çalışır?
  2. Örnek
  3. Riskleri

Vadeli işlem sözleşmesi (futures), bir dayanak varlığın gelecekteki bir tarihte, bugün belirlenen fiyattan alınıp satılması için yapılan standart sözleşmedir. Dayanak varlık hisse, endeks, döviz, altın ya da emtia olabilir. Türkiye'de bu sözleşmeler Borsa İstanbul bünyesindeki VİOP'ta işlem görür.

Nasıl çalışır?

  • Uzun pozisyon: Sözleşmeyi alan taraf, dayanak fiyatı yükselirse kazanır.
  • Kısa pozisyon: Sözleşmeyi satan taraf, dayanak fiyatı düşerse kazanır.
  • Teminat: Pozisyon açmak için sözleşme değerinin tamamı değil, yalnızca bir kısmı teminat olarak yatırılır. Bu, işlemi kaldıraçlı hale getirir.
  • Günlük uzlaşma: Pozisyonlar her gün uzlaşma fiyatına göre değerlenir; kâr hesaba eklenir, zarar teminattan düşülür.

Örnek

Varsayımsal olarak değeri 100.000 TL olan bir endeks sözleşmesi için 10.000 TL teminat yatırdığını düşün. Endeks yüzde 5 yükselirse yaklaşık 5.000 TL kazanırsın; bu teminatına göre yüzde 50'lik bir getiridir. Endeks yüzde 5 düşerse aynı oranda kaybedersin ve teminatın yarısı erir.

Riskleri

Kaldıraç nedeniyle küçük fiyat hareketleri teminata göre çok büyük kâr ya da zarar yaratır. Teminat belirli bir seviyenin altına inerse teminat tamamlama çağrısı gelir; ek para yatırmazsan pozisyonun zararına kapatılabilir. Sert piyasa hareketlerinde kayıp yatırdığın teminatı aşabilir ve borçlu kalabilirsin. Vadeli işlemler, riskten korunma amacıyla da kullanılır; ancak spekülatif amaçla ve mekanizmayı anlamadan işlem yapmak ciddi kayıplara yol açabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Vadeli işlemde vade sonunda ne olur?

Sözleşmenin türüne göre vade sonunda ya nakdi uzlaşma yapılır ve aradaki fark hesaplara yansıtılır ya da dayanak varlığın fiziki teslimatı gerçekleşir. Sözleşme özelliklerini işlemden önce kontrol etmek gerekir.

Vadeli işlemde teminattan fazla zarar edebilir miyim?

Evet. Fiyat çok hızlı ve sert hareket ederse zarar teminatı aşabilir. Bu durumda aradaki farkı ödemekle yükümlü olursun.

İlgili terimler

VİOP(Futures and Options Market)VİOP, Borsa İstanbul bünyesindeki Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'dır; hisse, endeks, döviz, altın gibi dayanak varlıklara bağlı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri burada teminat karşılığında işlem görür.Teminat Tamamlama Çağrısı(Margin Call)Teminat tamamlama çağrısı (margin call), kaldıraçlı ya da kredili bir hesapta teminat belirlenen seviyenin altına düştüğünde aracı kurumun yatırımcıdan ek teminat istemesidir. Karşılanmazsa pozisyonlar kapatılabilir.Kaldıraç(Leverage)Kaldıraç, yatırımcının borç ya da türev ürünler aracılığıyla kendi sermayesinden daha büyük bir pozisyon açabilmesidir. Kazançları büyütebildiği gibi kayıpları da aynı oranda büyütür.Opsiyon(Option)Opsiyon, alıcısına bir prim karşılığında dayanak varlığı belirli bir fiyattan, belirli bir tarihte ya da tarihe kadar alma veya satma hakkı veren, satıcısına ise bu hakka karşı yükümlülük getiren türev sözleşmedir.Riskten Korunma(Hedging)Riskten korunma (hedging), mevcut bir pozisyonun ya da gelecekteki bir nakit akışının fiyat, kur veya faiz değişimlerinden zarar görmesini sınırlamak için ters yönde ikinci bir pozisyon alma stratejisidir.Risk Profili(Risk Profile)Risk profili, bir yatırımcının mali durumu, yatırım süresi, bilgi ve deneyimi ile kayıplara katlanma isteği birlikte değerlendirilerek ne kadar risk alabileceğini gösteren kişisel değerlendirmedir.