İçeriğe geç
parazade
Borsa

Taşıma Maliyeti Nedir?

İngilizce: Cost of Carry

Yayın: · Son güncelleme:

Taşıma Maliyeti Nedir? Kısaca

Taşıma maliyeti (cost of carry), bir varlığı bugünden gelecekteki bir tarihe kadar elde tutmanın finansman, depolama ve sigorta gibi giderlerinden, varlığın sağladığı temettü veya faiz gibi gelirlerin düşülmesiyle bulunan net maliyettir.

Taşıma Maliyeti nedir?
İçindekiler
  1. Taşıma maliyeti nedir, nasıl hesaplanır?
  2. Örnek
  3. Vade yapısıyla ilişkisi
  4. Nelere dikkat etmeli?

Taşıma maliyeti, bir varlığı satın alıp belirli bir süre elde tutmanın toplam net maliyetidir. Vadeli işlem fiyatlarının teorik olarak nasıl belirlendiğini anlamak için temel kavramdır. Vadeli fiyat, spot fiyata taşıma maliyetinin eklenmesiyle bulunur.

Taşıma maliyeti nedir, nasıl hesaplanır?

Bileşenleri:

  • Finansman maliyeti: Varlığı almak için kullanılan paranın faizi ya da o paranın başka yerde kazandırabileceği getiri.
  • Depolama ve sigorta: Altın, petrol veya tarım ürünleri gibi fiziki emtialarda önemli bir kalemdir.
  • Elde tutma getirisi (eksi): Hisselerin temettüsü, tahvillerin kuponu veya dövizin faiz geliri maliyeti azaltır.

Basit formül: Teorik vadeli fiyat ≈ Spot fiyat × [1 + (finansman oranı + depolama oranı − getiri oranı) × süre]

Örnek

Varsayımsal olarak bir emtianın spot fiyatı 1.000 TL olsun. Yıllık finansman maliyeti yüzde 30, depolama ve sigorta yüzde 2 ise altı ay vadeli teorik fiyat ≈ 1.000 × (1 + 0,32 × 0,5) = 1.160 TL olur. Piyasa fiyatı bu değerden belirgin biçimde saparsa arbitraj yapanlar spot ve vadeli piyasada ters pozisyonlarla farkı kapatmaya çalışır.

Vade yapısıyla ilişkisi

  • Taşıma maliyeti pozitifse vadeli fiyat spot fiyatın üzerinde olur; bu contango yapısını açıklar.
  • Elde tutma getirisi maliyetten yüksekse ya da arz sıkışıksa vadeli fiyat spotun altına inebilir; buna backwardation denir.

Nelere dikkat etmeli?

Formül teorik bir yaklaşımdır. Gerçek piyasada işlem maliyetleri, teminat koşulları, likidite ve beklentiler fiyatları bu değerden saptırabilir. Vadeli işlemlerde kaldıraç kullanıldığı için teorik fiyattan küçük sapmalar bile teminat üzerinde büyük etki yaratabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Taşıma maliyeti neden vadeli fiyatı yükseltir?

Varlığı bugün alıp vadeye kadar tutan biri finansman ve depolama gibi giderlere katlanır. Vadeli satış fiyatı bu giderleri karşılamazsa kimse bu işlemi yapmak istemez; bu yüzden giderler vadeli fiyata yansır.

Taşıma maliyeti negatif olabilir mi?

Evet. Varlığın sağladığı temettü, faiz veya kolayda olma getirisi finansman ve depolama giderlerinden büyükse net taşıma maliyeti negatif olur ve vadeli fiyat spot fiyatın altına inebilir.

İlgili terimler

ContangoContango, bir varlığın vadeli işlem fiyatlarının spot fiyatın üzerinde olduğu ve vade uzadıkça fiyatın yükseldiği piyasa durumudur. Genellikle depolama, finansman ve sigorta gibi taşıma maliyetlerini yansıtır.BackwardationBackwardation, bir varlığın vadeli işlem fiyatlarının spot fiyatın altında olduğu ve vade uzadıkça fiyatın düştüğü piyasa durumudur. Genellikle varlığa bugün güçlü talep olduğunu ya da arzın sıkıştığını gösterir.Baz(Basis)Baz, vadeli işlem piyasalarında bir varlığın spot fiyatı ile aynı varlığa dayalı vadeli sözleşmenin fiyatı arasındaki farktır. Genellikle spot fiyattan vadeli fiyat çıkarılarak hesaplanır ve vade yaklaştıkça sıfıra yaklaşır.Teorik Fiyat(Theoretical Price)Teorik fiyat, bir varlığın piyasada oluşan işlem fiyatı yerine bir formül ya da model kullanılarak hesaplanan olması gereken fiyatıdır. Sermaye artırımı sonrası fiyat düzeltmesinde ve türev araçların değerlemesinde kullanılır.Spot Fiyat(Spot Price)Spot fiyat, bir varlığın hemen teslim edilmek üzere şu anda alınıp satılabildiği piyasa fiyatıdır. Döviz, altın, petrol ve hisse gibi varlıklarda vadeli fiyatların da referans aldığı güncel değerdir.Arbitraj(Arbitrage)Arbitraj, aynı ya da birbirine denk varlığın farklı piyasalar veya biçimler arasındaki fiyat farkından yararlanarak eş zamanlı alım ve satım yapıp düşük riskli kazanç elde etmeye çalışma işlemidir.