Teorik Fiyat Nedir?

Teorik fiyat, bir varlık için piyasada gerçekleşen fiyattan bağımsız olarak, belirli varsayımlar ve formüllerle hesaplanan fiyattır. Borsada en çok iki bağlamda karşına çıkar: hisselerde sermaye artırımı ya da temettü sonrası düzeltilmiş fiyat ve türev araçlarda (vadeli işlem, opsiyon, varant) model fiyatı.

Teorik fiyat nedir?

Hisse senetlerinde

Bir şirket bedelsiz ya da bedelli sermaye artırımı yaptığında veya temettü dağıttığında hisse sayısı ya da şirketin içindeki nakit değişir. Bu durumda hak kullanım gününde hissenin fiyatı, işlemin etkisini yansıtacak biçimde düzeltilir. Varsayımsal örnek: 100 TL'lik bir hissede yüzde 100 bedelsiz sermaye artırımı yapılırsa her pay sahibinin pay sayısı ikiye katlanır ve teorik fiyat yaklaşık 50 TL olur. Yatırımcının toplam varlık değeri değişmez. Borsa İstanbul'un hesaplamalarında fiyat adımlarına yuvarlama gibi kurallar da uygulanır; ayrıntıları resmî kaynaklardan kontrol etmek gerekir. Bu konuyla ilgili düzeltilmiş fiyat maddesine de bakabilirsin.

Türev araçlarda

Vadeli işlem sözleşmelerinin teorik fiyatı genellikle dayanak varlığın spot fiyatına vadeye kadar olan faiz ve taşıma maliyetinin eklenmesiyle bulunur. Opsiyonlarda ise dayanak fiyat, kullanım fiyatı, vade, faiz ve oynaklık gibi girdilerle çalışan modeller (örneğin Black-Scholes) kullanılır.

Piyasa fiyatından farkı

Teorik fiyat bir referanstır; piyasa fiyatı ise alıcı ve satıcıların gerçek işlemleriyle oluşur. İkisi arasında fark olabilir. Bu fark; arz-talep dengesizliği, beklentiler, likidite koşulları ya da modelin varsayımlarının gerçeği tam yansıtmamasından kaynaklanabilir. Vadeli piyasalarda bu sapmalar zaman zaman arbitraj fırsatı olarak değerlendirilir, ancak işlem maliyetleri ve riskler hesaba katılmadan yapılan hesaplar yanıltıcı olabilir.

Teorik fiyat, bir varlığın "ucuz" ya da "pahalı" olduğuna dair kesin bir hüküm değildir; kullanılan girdiler değiştiğinde sonuç da değişir.