İçeriğe geç
parazade
Kripto

Ölçeklenebilirlik Nedir?

İngilizce: Scalability

Yayın: · Son güncelleme:

Ölçeklenebilirlik Nedir? Kısaca

Ölçeklenebilirlik, bir blokzincirin kullanıcı ve işlem sayısı arttığında hızdan, maliyetten ve güvenlikten aşırı ödün vermeden daha fazla işlemi kaldırabilme kapasitesidir. Blokzincirlerin en temel teknik sorunlarından biridir.

Ölçeklenebilirlik nedir?
İçindekiler
  1. Ölçeklenebilirlik nedir?
  2. Blokzincir üçlemi
  3. Hangi yöntemler kullanılır?
  4. Nelere dikkat etmeli?

Ölçeklenebilirlik (scalability), bir sistemin artan talebi performansı çökmeden karşılayabilme yeteneğidir. Blokzincirde bu, daha fazla kullanıcı geldiğinde işlemlerin makul sürede ve makul ücretle onaylanabilmesi demektir.

Ölçeklenebilirlik nedir?

Blokzincirlerde her düğüm işlemleri doğrular ve kayıtların kopyasını saklar. Bu yapı güvenlik ve merkeziyetsizlik sağlar ama aynı işi binlerce kez tekrarlamak hızı sınırlar. Talep arttığında bloklar dolar, işlemler bekler ve ücretler yükselir.

Blokzincir üçlemi

Ethereum'un kurucularından Vitalik Buterin'in popülerleştirdiği "blokzincir üçlemi" (trilemma) fikrine göre bir ağın aynı anda üç hedefi tam karşılaması zordur:

  • Ölçeklenebilirlik: Çok sayıda işlem
  • Güvenlik: Saldırılara dayanıklılık
  • Merkeziyetsizlik: Az sayıda kişinin kontrolüne geçmemek

Birini öne çıkaran tasarımlar genellikle diğerlerinden ödün verir.

Hangi yöntemler kullanılır?

Yaklaşım Örnek yöntemler
Katman 1 (ana zincirde) Blok boyutunu artırmak, sharding, daha verimli konsensüs
Katman 2 (ana zincirin üstünde) Rollup, ödeme kanalları, Lightning Network

Günümüzde Ethereum ekosistemi büyük ölçüde katman 2 ağlara dayanan bir ölçekleme yolunu benimsemiştir.

Nelere dikkat etmeli?

"Saniyede on binlerce işlem" gibi iddialar çoğu zaman ideal koşullardaki teorik değerlerdir. Bir ağın hızını değerlendirirken kaç bağımsız doğrulayıcı olduğuna, ağın geçmişte durup durmadığına ve katman 2 çözümlerinde fonların ana zincire nasıl geri çekildiğine de bakmak gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ölçeklenebilirlik sorunu neden ücretleri artırır?

Blok alanı sınırlı olduğunda kullanıcılar işlemlerinin önce işlenmesi için daha yüksek ücret teklif eder. Kapasite talebi karşılayamadıkça bu rekabet ücretleri yukarı çeker.

Katman 2 ağlar risksiz mi?

Hayır. Katman 2 ağlar ek akıllı sözleşmeler, köprüler ve bazen merkezi işletmeciler içerir. Bu bileşenlerdeki hatalar ya da yetki yoğunlaşması fon kaybı veya çekim gecikmesi riskini doğurabilir.

İlgili terimler

Katman 1(Layer 1)Katman 1 (Layer 1), işlemleri kendi ağı üzerinde doğrulayan ve kesinleştiren, kendi konsensüs mekanizmasına ve yerel varlığına sahip temel blokzincirdir; Bitcoin ve Ethereum katman 1 ağlarına örnektir.Katman 2(Layer 2)Katman 2 (Layer 2), işlemleri ana blokzincirin dışında daha hızlı ve ucuz şekilde işleyip sonuçları ya da kanıtları katman 1'e kaydeden, böylece güvenliğinden yararlanmayı amaçlayan ölçeklenme çözümüdür.ShardingSharding, bir blokzincir ağının iş yükünü "shard" adı verilen paralel parçalara bölerek her düğümün tüm işlemleri değil yalnızca bir kısmını işlemesini sağlayan ölçekleme yöntemidir. Amacı kapasiteyi artırmaktır.TPS(Transactions Per Second)TPS (Transactions Per Second), bir blokzincirin ya da ödeme sisteminin saniyede işleyebildiği işlem sayısıdır. Ağların kapasitesini karşılaştırmak için kullanılır ama tek başına hız ve kaliteyi göstermez.Merkeziyetsizlik(Decentralization)Merkeziyetsizlik (decentralization), bir ağın ya da sistemin kontrolünün, karar alma yetkisinin ve verilerinin tek bir kişi ya da kurumda toplanmayıp çok sayıda bağımsız katılımcıya dağıtılmasıdır.EthereumEthereum, 2015'te hayata geçen, akıllı sözleşmeler ve merkeziyetsiz uygulamalar çalıştırılabilen programlanabilir bir blokzincirdir; yerel kripto parası Ether (ETH), işlem ücretlerini ödemek için kullanılır.Blokzincir(Blockchain)Blokzincir, işlem kayıtlarının bloklar hâlinde gruplanıp kriptografik özetlerle birbirine zincirlendiği, tek bir merkez yerine ağdaki çok sayıda bilgisayarda tutulan ortak ve değiştirilmesi çok zor bir dijital defterdir.

İlgili yazılar