Karşı Taraf Riski Nedir?
İngilizce: Counterparty Risk
Yayın: · Son güncelleme:
Karşı Taraf Riski Nedir? Kısaca
Karşı taraf riski, bir finansal işlemde karşı tarafın vade gelmeden ya da vadesinde yükümlülüğünü yerine getirmemesi sonucu zarar etme ihtimalidir. Özellikle türev, repo ve tezgâhüstü işlemlerde önemlidir.
Karşı taraf riski, bir sözleşmenin diğer tarafının borcunu ödememesi ya da teslimat yapmaması nedeniyle zarara uğrama olasılığıdır. Kredi riskinin özel bir türüdür; ancak klasik krediden farklı olarak alacağın tutarı piyasa hareketlerine göre sürekli değişebilir.
Karşı taraf riski nedir, nerede görülür?
Bu risk özellikle şu işlemlerde öne çıkar:
- Tezgâhüstü türev işlemler: Swap, forward ve opsiyon gibi iki taraf arasında doğrudan yapılan sözleşmeler.
- Repo ve ters repo: Menkul kıymet karşılığı kısa vadeli borçlanma ve borç verme.
- Döviz işlemleri: Bir tarafın parayı gönderip diğer tarafın göndermemesi durumu (takas riski).
- Aracı kurum ve platformlar: Paranı tutan kurumun yükümlülüğünü yerine getirememesi.
Örnek
Varsayalım ki bir şirket, bankayla üç ay sonra belirli bir kurdan döviz almak için forward sözleşmesi yaptı. Vade geldiğinde piyasa kuru şirketin lehine dönmüş olsun; şirketin bu sözleşmeden kazancı vardır. Ancak banka bu arada yükümlülüğünü yerine getiremez hâle gelirse şirket o kazancı alamaz ve daha pahalı kurdan döviz almak zorunda kalabilir. İşte bu kayıp karşı taraf riskidir.
Nasıl azaltılır?
- Merkezi karşı taraf (takas kurumu): İşlemlerin bir takas merkezi üzerinden yapılması, tarafların birbirine değil kuruma karşı sorumlu olmasını sağlar.
- Teminat (marj): Taraflar piyasa değerindeki değişime göre teminat yatırır.
- Netleştirme sözleşmeleri: Karşılıklı borç ve alacaklar mahsup edilir.
- Çeşitlendirme ve limitler: Tek bir karşı tarafa yoğunlaşma sınırlanır.
Bireysel yatırımcı için ders basittir: Paranı emanet ettiğin aracı kurumun ya da platformun lisanslı ve denetlenen bir kuruluş olup olmadığını kontrol et. Lisanssız platformlarda karşı taraf riski çok yüksektir.
Sıkça Sorulan Sorular
Borsada işlem yaparken karşı taraf riski var mı?
Organize borsalarda işlemler genellikle merkezi takas kuruluşu üzerinden yapıldığı için alıcı ve satıcı birbirine karşı doğrudan risk taşımaz. Yine de aracı kurumun kendisiyle ilgili riskler ayrıca değerlendirilmelidir.
Karşı taraf riski kriptoda nasıl ortaya çıkar?
Kripto varlıklarını bir borsada ya da platformda tuttuğunda, platformun iflas etmesi ya da varlıkları iade edememesi karşı taraf riskidir. Platformun lisans ve denetim durumunu bilmek bu riski anlamak için önemlidir.