Rollup Nedir?
Yayın: · Son güncelleme:
Rollup Nedir? Kısaca
Rollup, çok sayıda işlemi ana blokzincirin dışında işleyip bunları paketleyerek sıkıştırılmış veri ve geçerlilik bilgisiyle birlikte ana zincire yazan, böylece ücretleri düşürüp kapasiteyi artıran bir katman 2 çözümüdür.
Rollup, işlemleri "toplayıp" ana zincire tek parça hâlinde gönderen bir katman 2 yaklaşımıdır. İşlemler rollup üzerinde hızlıca yürütülür; ana zincire ise işlemlerin sıkıştırılmış verisi ve yeni durum bilgisi yazılır. Böylece ana zincirin güvenliğinden yararlanırken ücretler paylaşılmış olur.
Rollup türleri
| Optimistic rollup | ZK rollup | |
|---|---|---|
| Doğrulama yöntemi | İşlemlerin geçerli olduğu varsayılır; itiraz süresi içinde hata kanıtı sunulabilir | Her paket için matematiksel geçerlilik kanıtı üretilir |
| Ana zincire çekim | İtiraz süresi nedeniyle genellikle günler sürebilir | Kanıt doğrulanınca daha hızlı |
| Kanıt türü | Hata (fraud) kanıtı | Sıfır bilgi ispatı |
| Karmaşıklık | Görece basit | Kanıt üretimi hesaplama açısından yoğun |
Nasıl çalışır?
- Kullanıcılar işlemlerini rollup ağına gönderir.
- Bir sıralayıcı (sequencer) işlemleri sıralar ve yürütür.
- İşlemler paketlenir, sıkıştırılır ve ana zincire gönderilir.
- Optimistic yapıda itiraz süresi beklenir; ZK yapıda geçerlilik kanıtı ana zincirde doğrulanır.
Nelere dikkat etmeli?
Birçok rollup'ta sıralayıcı hâlâ tek bir kuruluş tarafından işletilir; bu durum kesinti, işlem sırası manipülasyonu ya da sansür riski yaratabilir. Sözleşmeleri değiştirme yetkisine sahip yönetici anahtarları ve henüz tam devreye alınmamış kanıt sistemleri de güvenliği zayıflatabilir. Optimistic rollup'tan resmî köprüyle çekim yaparken bekleme süresini hesaba kat; bu süreyi kısaltan üçüncü taraf hizmetler ek risk taşır.
Sıkça Sorulan Sorular
Rollup ile yan zincir arasındaki fark nedir?
Rollup, işlem verisini ve sonuçlarını ana zincire yazarak güvenliğini büyük ölçüde ondan alır. Yan zincir ise kendi doğrulayıcılarıyla çalışır ve güvenliği kendi konsensüsüne bağlıdır.
Optimistic rollup'tan çekim neden uzun sürer?
İşlemlerin geçerliliği varsayıldığı için, birinin hatalı işleme itiraz edebilmesi amacıyla bir bekleme süresi tanınır. Bu süre dolmadan resmî köprüden çekim tamamlanmaz.