Optimistic Rollup Nedir?
Yayın: · Son güncelleme:
Optimistic Rollup Nedir? Kısaca
Optimistic rollup, işlemleri ana zincir dışında toplu olarak yürütüp verisini ana zincire yazan ve bu işlemleri varsayılan olarak doğru kabul eden bir katman 2 ölçekleme çözümüdür. Hatalı işlem, itiraz süresi içinde hata kanıtıyla düzeltilir.
Optimistic rollup, Ethereum gibi bir ana zincirin yükünü azaltmak için işlemleri zincir dışında yürüten ve sonuçlarını toplu hâlde ana zincire gönderen bir katman 2 yöntemidir. "Optimistic" (iyimser) denmesinin nedeni, gönderilen işlemlerin aksi kanıtlanana kadar geçerli sayılmasıdır.
Optimistic rollup nedir?
Rollup, yüzlerce işlemi tek bir paket hâline getirir. Optimistic modelde bu paket için ayrı bir geçerlilik kanıtı üretilmez. Bunun yerine bir itiraz süresi (challenge period) tanınır. Bu süre içinde herhangi bir gözlemci hatalı bir durum geçişi fark ederse hata kanıtı (fraud proof) sunarak paketi geçersiz kılabilir ve hatalı tarafı cezalandırabilir.
Nasıl çalışır?
- Kullanıcılar işlemlerini rollup ağına gönderir.
- Sıralayıcı (sequencer) işlemleri sıralar ve paketler.
- Paket verisi ana zincire yazılır.
- İtiraz süresi boyunca kimse geçerli bir itirazda bulunmazsa durum kesinleşir.
Bu tasarım nedeniyle rollup'tan ana zincire doğrudan çekimler, itiraz süresi dolana kadar bekler. Bu süre genellikle günler mertebesindedir; hızlı çekim sunan üçüncü taraf köprüler ise ek risk ve ücret getirir.
Nelere dikkat etmeli?
- Sıralayıcı merkeziyeti: Birçok ağda sıralayıcı tek bir kurum tarafından işletilir; kesinti ya da sansür riski doğabilir.
- Hata kanıtı olgunluğu: Bazı ağlarda hata kanıtı sistemi henüz tam izinsiz değildir. Bağımsız izleme siteleri bu olgunluk düzeylerini karşılaştırır.
- Çekim süresi: Acil ihtiyaç duyacağın fonları bekleme süresini hesaba katmadan taşıma.
Alternatif yaklaşım olan ZK rollup ise her paket için matematiksel geçerlilik kanıtı kullanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Optimistic rollup'tan çekim neden uzun sürüyor?
Ana zincire doğrudan çekimde, olası hatalı işlemlere itiraz edilebilmesi için tanınan süre beklenir. Bu süre dolmadan durum kesin kabul edilmez.
Optimistic rollup ile ZK rollup arasındaki fark nedir?
Optimistic rollup işlemleri doğru varsayar ve hata kanıtıyla itiraza açık bırakır. ZK rollup ise her paketin doğruluğunu sıfır bilgi ispatıyla baştan kanıtlar, bu yüzden kesinleşme genellikle daha hızlıdır.