İçeriğe geç
parazade
Borsa

Kaldıraç Nedir?

İngilizce: Leverage

Yayın: · Son güncelleme:

Kaldıraç Nedir? Kısaca

Kaldıraç, yatırımcının borç ya da türev ürünler aracılığıyla kendi sermayesinden daha büyük bir pozisyon açabilmesidir. Kazançları büyütebildiği gibi kayıpları da aynı oranda büyütür.

Kaldıraç nedir?
İçindekiler
  1. Kaldıraç nasıl çalışır?
  2. Örnek
  3. Kaldıracın riskleri
  4. Nelere dikkat etmeli?

Kaldıraç, küçük bir sermayeyle çok daha büyük tutarlı bir pozisyonu kontrol etmeyi sağlayan mekanizmadır. Borsada kredili işlem, vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri, forex ve bazı kripto platformları kaldıraç imkânı sunar.

Kaldıraç nasıl çalışır?

Kaldıraç oranı, pozisyon büyüklüğünün yatırdığın teminata oranıdır. Örneğin 1:5 kaldıraç, her 1 TL'lik teminatla 5 TL'lik pozisyon açabildiğin anlamına gelir. Fiyattaki her yüzde değişim, teminatına kaldıraç oranıyla çarpılarak yansır.

Örnek

Varsayımsal olarak 1.000 TL teminatla 1:5 kaldıraç kullanıp 5.000 TL'lik pozisyon açtın:

Fiyat değişimi Pozisyon kâr/zararı Teminata etkisi
+%10 +500 TL +%50
−%10 −500 TL −%50
−%20 −1.000 TL −%100

Fiyattaki yüzde 20'lik bir düşüş, teminatının tamamını silebilir. Kaldıraç oranı yükseldikçe bu eşik daha da yakınlaşır.

Kaldıracın riskleri

  • Hızlı sermaye kaybı: Küçük fiyat hareketleri büyük kayıplara dönüşür.
  • Teminat çağrısı ve tasfiye: Teminat yetersiz kalırsa teminat tamamlama çağrısı gelir; karşılanmazsa pozisyon zararına kapatılır.
  • Yatırılan tutardan fazla kayıp: Bazı ürünlerde zarar teminatı aşabilir ve borç doğabilir.
  • Ek maliyetler: Faiz, finansman ve fonlama ücretleri getiriyi azaltır.

Nelere dikkat etmeli?

Kaldıraçlı ürünler, düzenleyicilerin bireysel yatırımcıları sıkça uyardığı yüksek riskli araçlardır. Kaldıraç kullanacaksan, ürünü iyi anlamalı, kaybetmeyi göze alabileceğin tutarla sınırlı kalmalı ve yüksek oranlardan kaçınmalısın. Türkiye'de bazı ürünlerde kaldıraç oranlarına düzenleyici sınırlar getirilmiştir; güncel durumu resmî kaynaklardan kontrol et.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaldıraçlı işlemde yatırdığımdan fazla kaybedebilir miyim?

Bazı ürünlerde evet. Fiyat çok hızlı hareket ederse pozisyon teminatı aşan bir zararla kapanabilir ve aracı kuruma borçlu kalabilirsin.

Düşük kaldıraç risksiz midir?

Hayır. Düşük kaldıraç riski azaltır ama ortadan kaldırmaz. Kaldıraçsız işlemde bile varlığın değer kaybedebilir; kaldıraç bu kaybı büyütür.

İlgili terimler

Kredili İşlem(Margin Trading)Kredili işlem, yatırımcının aracı kurumdan kredi kullanarak kendi parasından daha büyük tutarda menkul kıymet almasıdır. Alınan paylar teminat olarak tutulur; kazanç da kayıp da büyür.Teminat Tamamlama Çağrısı(Margin Call)Teminat tamamlama çağrısı (margin call), kaldıraçlı ya da kredili bir hesapta teminat belirlenen seviyenin altına düştüğünde aracı kurumun yatırımcıdan ek teminat istemesidir. Karşılanmazsa pozisyonlar kapatılabilir.VİOP(Futures and Options Market)VİOP, Borsa İstanbul bünyesindeki Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'dır; hisse, endeks, döviz, altın gibi dayanak varlıklara bağlı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri burada teminat karşılığında işlem görür.Volatilite(Volatility)Volatilite, bir varlığın fiyatının belirli bir dönemde ne kadar ve ne sıklıkla dalgalandığını gösteren ölçüdür. Yüksek volatilite fiyatın hızlı ve sert hareket ettiğini, düşük volatilite ise daha durgun seyrettiğini gösterir.Opsiyon(Option)Opsiyon, alıcısına bir prim karşılığında dayanak varlığı belirli bir fiyattan, belirli bir tarihte ya da tarihe kadar alma veya satma hakkı veren, satıcısına ise bu hakka karşı yükümlülük getiren türev sözleşmedir.Faiz(Interest)Faiz, borç verilen ya da bir süre kullanıma bırakılan paranın karşılığında ödenen bedeldir. Borç alan için bir maliyet, para yatıran için bir getiridir ve genellikle yıllık yüzde oran olarak ifade edilir.

İlgili yazılar