Tekel Ne Demek?

Tekel, bir piyasada rekabetin neredeyse hiç olmadığı durumu anlatır: Tek bir firma ürünün tamamını sunar ve tüketicinin başvurabileceği yakın bir alternatif yoktur. İktisatta "monopol" olarak da geçer.

Tekel ne demek?

Tekelci firma tam rekabetteki gibi fiyat alıcı değil, fiyat belirleyicidir. Kârını en yükseltmek için genellikle rekabetçi piyasaya göre daha az üretip daha yüksek fiyattan satar. Bu durum tüketicinin aleyhine olur ve toplumsal refahta kayba (ölü ağırlık kaybı) yol açar.

Tekel türleri

• Doğal tekel: Altyapı maliyetleri çok yüksek olduğu için tek firmanın üretmesinin en ucuz olduğu durumlar; ör. elektrik dağıtım ya da su şebekesi.
• Yasal tekel: Devletin kanunla tek bir kuruma verdiği haklar.
• Patent ve fikri mülkiyete dayalı tekel: Yenilikçiye belirli süre tanınan münhasır hak.
• Kaynak tekeli: Kritik bir hammaddenin tek elde toplanması.

Neden ve nasıl düzenlenir?

Tekelin olumsuz etkileri yüksek fiyat, düşük kalite ve yenilik eksikliği olabilir. Bu yüzden devletler doğal tekellerde fiyatları düzenleyici kurumlar aracılığıyla denetler. Türkiye'de piyasada hâkim durumun kötüye kullanılmasını inceleme yetkisi Rekabet Kurumu'ndadır. Önemli bir ayrım: Hâkim durumda olmak tek başına yasak değildir; yasak olan bu gücü kötüye kullanmaktır.

Varsayımsal bir örnekle, bir kasabadaki tek eczanenin fiyatları serbestçe belirleyebildiğini düşün; ikinci bir eczane açıldığında fiyat ve hizmet kalitesi üzerindeki baskı artar. Bu, rekabetin tüketiciye etkisini gösterir.