Kartel Ne Demek?
İngilizce: Cartel
Yayın: · Son güncelleme:
Kartel Ne Demek? Kısaca
Kartel, aynı piyasada faaliyet gösteren rakip firmaların fiyatları belirlemek, üretimi kısmak ya da pazarı paylaşmak için kendi aralarında yaptığı rekabeti sınırlayıcı anlaşmadır. Türkiye dahil birçok ülkede rekabet hukukuna göre yasaktır.
Kartel, rakip olması gereken firmaların rekabet etmek yerine işbirliği yaparak piyasayı kendi lehlerine yönetmesidir. Sonuç genellikle tüketicinin daha yüksek fiyat ödemesi ve daha az seçeneğe sahip olmasıdır.
Kartel ne demek?
Kartel anlaşmaları yazılı olmak zorunda değildir; sözlü mutabakatlar ya da düzenli bilgi paylaşımı da bu kapsamda değerlendirilebilir. Yaygın kartel türleri:
- Fiyat tespiti: Rakiplerin satış fiyatlarını birlikte belirlemesi
- Pazar paylaşımı: Bölge ya da müşteri gruplarının firmalar arasında bölüştürülmesi
- Üretim kısıtlama: Arzı azaltarak fiyatı yükseltmek için kota belirlenmesi
- İhaleye fesat karıştırma: İhalelerde kimin kazanacağının önceden ayarlanması
Neden zararlıdır?
Kartel, piyasanın kendiliğinden oluşturacağı fiyatı yapay biçimde yukarı çeker. Tüketici fazla öder, verimsiz firmalar ayakta kalır ve yenilik yapma baskısı azalır. Bu yüzden rekabet hukuku kartelleri en ağır ihlaller arasında görür.
Türkiye'de rekabeti sınırlayıcı anlaşmalar 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile yasaklanmıştır ve inceleme yetkisi Rekabet Kurumu'ndadır. İhlal tespit edilen firmalara idari para cezası verilebilir. Kartelini ihbar eden ya da soruşturmaya işbirliği yapan firmalar için ceza indirimi sağlayan pişmanlık programı da bulunur; ayrıntılar için Kurum'un güncel düzenlemelerine bakmak gerekir.
Uluslararası örnek
Kartel kavramı devletler arası düzeyde de kullanılır. Petrol ihraç eden ülkelerin üretim kotalarını koordine etmesi, emtia piyasasında kartel davranışına sık verilen örnektir. Firmalar arası kartellerden farklı olarak bu tür devlet anlaşmaları genellikle ulusal rekabet yasalarının kapsamına girmez.
Kartellerin en sık görüldüğü yapı, az sayıda firmanın hâkim olduğu oligopol piyasalardır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kartel nedir, yasal mıdır?
Firmalar arası kartel anlaşmaları Türkiye'de 4054 sayılı Kanun kapsamında yasaktır. Tespit edilmesi hâlinde Rekabet Kurulu idari para cezası uygulayabilir.
Fiyatların benzer olması kartel olduğunu gösterir mi?
Tek başına göstermez; rekabetçi piyasalarda da fiyatlar birbirine yakın olabilir. Kartel tespiti için anlaşma ya da uyumlu eylem olduğunu gösteren kanıt gerekir.