Operasyonel Risk Nedir?
İngilizce: Operational Risk
Yayın: · Son güncelleme:
Operasyonel Risk Nedir? Kısaca
Operasyonel risk, yetersiz ya da başarısız iç süreçler, insan hataları, sistem arızaları veya dış olaylar nedeniyle bir kurumun zarara uğrama ihtimalidir. Bankacılıkta Basel II ile sermaye hesabına dahil edilmiştir.
Operasyonel risk, bir kurumun günlük işleyişindeki aksaklıklardan doğan kayıp ihtimalidir. Kredi ya da piyasa riskinden farklı olarak bir yatırım kararından değil; süreçlerden, insanlardan, sistemlerden ve dış olaylardan kaynaklanır. Bankacılıkta Basel kriterleri bu riski "yetersiz veya başarısız iç süreçler, insanlar ve sistemler ya da dış olaylardan kaynaklanan kayıp riski" olarak tanımlar.
Operasyonel risk nedir, kaynakları nelerdir?
- İnsan: Yanlış hesaba para gönderme, hatalı veri girişi, yetki aşımı.
- Süreç: Eksik kontrol adımları, belirsiz sorumluluklar, uyum eksiklikleri.
- Sistem: Yazılım hatası, sunucu çökmesi, siber saldırı.
- İç ve dış dolandırıcılık: Çalışan suiistimali, sahte belge ile kredi kullanımı.
- Dış olaylar: Deprem, yangın, salgın, tedarikçi kesintisi.
- Hukuki risk: Sözleşme ya da mevzuat ihlalinden doğan davalar ve cezalar.
Örnek
Varsayımsal bir bankada bir yazılım güncellemesi hatalı yapılırsa, müşteriler saatlerce kart kullanamayabilir ve bazı ödemeler iki kez işlenebilir. Banka hem düzeltme masrafına hem de olası tazminat ve itibar kaybına katlanır. Bu, tipik bir operasyonel risk kaybıdır.
Nasıl yönetilir?
- İç kontrol: Görev ayrılığı, çift onay, limitler.
- İş sürekliliği planı: Yedek sistemler ve felaket kurtarma merkezleri.
- Siber güvenlik: Erişim yönetimi, izleme, düzenli testler.
- Kayıp verisi toplama: Yaşanan olayları kaydedip tekrarını önleme.
- Sigorta: Bazı kayıpların sigortayla aktarılması.
Bankalar operasyonel risk için de sermaye ayırmak zorundadır. Bireysel ölçekte bile yanlış IBAN'a para göndermek ya da şifre paylaşmak küçük birer operasyonel risk örneğidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Siber saldırılar operasyonel risk mi?
Evet, siber saldırılar sistem ve dış olay kaynaklı operasyonel risk kategorisinde değerlendirilir. Günümüzde bankaların en çok önem verdiği operasyonel risk türlerinden biridir.
Operasyonel risk tamamen ortadan kaldırılabilir mi?
Hayır, insan ve sistem içeren her faaliyette bir miktar operasyonel risk vardır. Amaç riski sıfırlamak değil, kontrollerle kabul edilebilir düzeye indirmek ve kayıpları sınırlamaktır.