İçeriğe geç
parazade
Finans

Niceliksel Genişleme Nedir?

İngilizce: Quantitative Easing

Yayın: · Son güncelleme:

Niceliksel Genişleme Nedir? Kısaca

Niceliksel genişleme (QE), merkez bankasının faizler çok düşük seviyedeyken devlet tahvili gibi finansal varlıkları büyük miktarlarda satın alarak piyasaya likidite sağladığı alışılmadık bir para politikası aracıdır.

Niceliksel Genişleme nedir?
İçindekiler
  1. Niceliksel genişleme nedir?
  2. Nasıl çalışır?
  3. Etkileri ve riskleri

Niceliksel genişleme (İngilizcesiyle quantitative easing, kısaca QE), merkez bankasının bilançosunu büyüterek piyasadan büyük hacimde tahvil ve benzeri varlıklar satın almasıdır. Faiz indirimi gibi klasik araçların sınırına gelindiğinde başvurulan bir yöntemdir.

Niceliksel genişleme nedir?

Normal koşullarda merkez bankaları ekonomiyi kısa vadeli faizleri değiştirerek yönlendirir. Ancak faiz sıfıra yakın olduğunda daha fazla indirim yapmak zorlaşır. Bu durumda merkez bankası piyasadan varlık alarak hem uzun vadeli faizleri aşağı çekmeyi hem de finansal sisteme bol likidite vermeyi hedefler. Uygulama 2008 küresel finans krizinden sonra büyük merkez bankaları tarafından yaygın biçimde kullanılmıştır.

Nasıl çalışır?

  1. Merkez bankası bankalardan ya da piyasadan devlet tahvili gibi varlıkları satın alır.
  2. Karşılığında bankaların merkez bankasındaki rezervleri artar.
  3. Tahvillere talep arttığı için fiyatları yükselir, getirileri düşer.
  4. Düşük uzun vadeli faizler kredi koşullarını gevşetir; yatırımcılar daha yüksek getiri için başka varlıklara yönelir.

Etkileri ve riskleri

QE, kriz dönemlerinde finansal piyasaları rahatlatmak ve deflasyon riskini azaltmak için etkili görülmüştür. Ancak varlık fiyatlarını şişirerek servet eşitsizliğini artırdığı, uzun süre uygulanırsa enflasyon riski yarattığı ve merkez bankası bilançosunu çok büyüttüğü yönünde eleştiriler vardır. QE'den çıkış da ayrı bir zorluktur; alımların azaltılması ya da bilançonun küçültülmesi piyasalarda dalgalanmaya yol açabilir. Kavram, halk arasında sıkça "para basmak" olarak anılsa da doğrudan banknot basımı anlamına gelmez; daha çok parasal taban içindeki banka rezervlerini artırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Niceliksel genişleme para basmak mıdır?

Halk arasında öyle anılsa da QE fiziksel banknot basımı değildir. Merkez bankası varlık satın alırken bankaların rezervlerini elektronik olarak artırır; bu, parasal tabanı büyütür.

Niceliksel genişlemenin tersi nedir?

Tersi niceliksel sıkılaştırmadır. Merkez bankası alımları durdurur ya da vadesi gelen tahvilleri yenilemeyerek bilançosunu küçültür ve piyasadan likidite çeker.

İlgili terimler

Parasal Gevşeme(Monetary Easing)Parasal gevşeme, merkez bankasının faiz indirimi, likidite artırımı ya da varlık alımları gibi adımlarla para ve kredi koşullarını kolaylaştırdığı süreçtir. Amaç genellikle ekonomik aktiviteyi desteklemektir.Genişletici Para Politikası(Expansionary Monetary Policy)Genişletici para politikası, merkez bankasının faizleri düşürerek ve piyasadaki para miktarını artırarak kredi, harcama ve yatırımı canlandırmayı amaçladığı para politikası duruşudur. Genellikle durgunluk dönemlerinde uygulanır.Parasal Taban(Monetary Base)Parasal taban, merkez bankasının doğrudan kontrol edebildiği para miktarıdır. Genel olarak dolaşımdaki para ile bankaların merkez bankasında tuttuğu rezervlerin toplamından oluşur; rezerv para ya da yüksek güçlü para olarak da anılır.Helikopter Para(Helicopter Money)Helikopter para, merkez bankasının yeni para basarak bunu karşılığında borç ya da varlık almadan doğrudan hane halkına veya kamu harcamalarına aktarması fikridir; talebi hızla canlandırmayı amaçlayan alışılmadık bir para politikası aracıdır.Faiz(Interest)Faiz, borç verilen ya da bir süre kullanıma bırakılan paranın karşılığında ödenen bedeldir. Borç alan için bir maliyet, para yatıran için bir getiridir ve genellikle yıllık yüzde oran olarak ifade edilir.Merkez Bankası(Central Bank)Merkez bankası, bir ülkenin para politikasını yürüten, banknot ihraç eden ve finansal sistemin istikrarını gözeten kamu kurumudur. Türkiye'de bu görevi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) üstlenir.Deflasyon(Deflation)Deflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin belirli bir süre boyunca sürekli olarak düşmesidir. Enflasyonun tersidir; ilk bakışta olumlu görünse de harcamaları erteletip ekonomiyi yavaşlatabilir.