Helikopter Para Nedir?

Helikopter para nedir?

Helikopter para, merkez bankasının yarattığı parayı doğrudan vatandaşlara dağıtması ya da devletin harcamalarını kalıcı biçimde bu yeni parayla finanse etmesi anlamına gelir. İfade, iktisatçı Milton Friedman'ın 1969'da kullandığı bir benzetmeden gelir: Bir helikopterin gökyüzünden para attığını ve insanların bu parayı topladığını düşünün. Friedman bu örnekle, para miktarındaki ani artışın fiyatlar ve harcamalar üzerindeki etkisini anlatmak istemiştir.

Helikopter para ne demek, nasıl çalışır?

Normalde merkez bankaları para politikasını faiz oranları ya da tahvil alımlarıyla yürütür. Helikopter parada ise:

• Merkez bankası para yaratır,
• Bu para geri ödenmesi beklenmeyen bir şekilde hane halkına ya da kamu bütçesine aktarılır,
• Hane halkı bu parayı harcadıkça talep artar.

Amaç, özellikle likidite tuzağı ve deflasyon riskinin olduğu dönemlerde, faiz indiriminin işe yaramadığı noktada harcamayı doğrudan canlandırmaktır.

Niceliksel genişlemeden farkı

Niceliksel genişleme (QE) yönteminde merkez bankası piyasadan tahvil ve benzeri varlıkları satın alır; yani karşılığında bir varlık edinir ve bu işlemi ileride tersine çevirebilir. Helikopter parada ise karşılık olarak bir varlık alınmaz; para kalıcı olarak ekonomiye verilir. Bu nedenle etkisi daha doğrudan ama geri dönüşü daha zordur.

Riskleri nelerdir?

• Enflasyon: Kontrolsüz uygulanırsa yüksek enflasyona, hatta hiperenflasyona yol açabilir.
• Merkez bankası bağımsızlığı: Para basarak kamu harcaması finanse etmek, para ve maliye politikası arasındaki sınırı bulanıklaştırır.
• Güven kaybı: Para birimine olan güven zayıflayabilir.

Bu nedenle helikopter para, ana akım iktisatta genellikle son çare olarak tartışılan bir araçtır. Salgın döneminde bazı ülkelerin yaptığı doğrudan nakit ödemeler bu fikre benzetilmiş olsa da çoğu, borçlanmayla finanse edildiği için teknik olarak saf helikopter para sayılmaz.