Parasal Taban Nedir?
İngilizce: Monetary Base
Yayın: · Son güncelleme:
Parasal Taban Nedir? Kısaca
Parasal taban, merkez bankasının doğrudan kontrol edebildiği para miktarıdır. Genel olarak dolaşımdaki para ile bankaların merkez bankasında tuttuğu rezervlerin toplamından oluşur; rezerv para ya da yüksek güçlü para olarak da anılır.
Parasal taban (İngilizcesiyle monetary base), merkez bankasının yükümlülüğü olan paranın toplamıdır. Bankacılık sisteminin kredi ve mevduat yaratmasının temeli olduğu için "yüksek güçlü para" olarak da adlandırılır.
Parasal taban nedir?
Parasal taban iki ana bileşenden oluşur:
- Dolaşımdaki para: Halkın elindeki banknot ve madeni paralar.
- Banka rezervleri: Bankaların merkez bankasındaki serbest hesapları ve zorunlu karşılık tutarları.
Merkez bankası; tahvil alıp satarak, bankalara repo yoluyla fon vererek ya da döviz alım satımı yaparak parasal tabanı doğrudan artırabilir veya azaltabilir.
Para arzından farkı nedir?
Parasal taban, para arzının "çekirdeğidir". Para arzı (M1, M2 gibi) ise bankaların bu tabanı kullanarak kredi vermesiyle büyür. Bir banka kredi verdiğinde yeni mevduat oluşur ve bu mevduat başka bir kredinin kaynağı olabilir. Parasal taban ile para arzı arasındaki oran para çarpanı ile ifade edilir.
| Parasal taban | Para arzı | |
|---|---|---|
| Kim belirler? | Doğrudan merkez bankası | Merkez bankası ve bankalar birlikte |
| Kapsam | Nakit + banka rezervleri | Nakit + mevduatlar |
Neden önemli?
Parasal tabandaki hızlı artışlar, para politikasının genişletici olduğunun işareti olabilir. Ancak niceliksel genişleme dönemlerinde görüldüğü gibi, parasal taban çok büyüse bile bankalar kredi vermezse para arzı aynı ölçüde artmayabilir. Bu yüzden parasal taban, kredi ve para arzı verileriyle birlikte yorumlanmalıdır. TCMB bu verileri düzenli olarak yayımlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Parasal taban ile rezerv para aynı şey mi?
Çoğu kaynakta parasal taban, rezerv para ve yüksek güçlü para birbirinin yerine kullanılır. Merkez bankalarının resmî tanımlarında kapsam ayrıntıları farklılık gösterebilir.
Parasal taban artarsa enflasyon yükselir mi?
Doğrudan ve otomatik bir ilişki yoktur. Parasal taban artışı bankaların kredi vermesiyle para arzına dönüşür ve talebi artırırsa enflasyon baskısı oluşabilir.