Merkezi Karşı Taraf Nedir?
İngilizce: Central Counterparty
Yayın: · Son güncelleme:
Merkezi Karşı Taraf Nedir? Kısaca
Merkezi karşı taraf, borsada gerçekleşen işlemlerde alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı konumuna geçerek işlemlerin takasını garanti eden ve karşı taraf riskini yöneten kuruluştur.
Merkezi karşı taraf (MKT), borsada işlem gerçekleştikten sonra alıcı ile satıcının arasına girip her ikisine karşı da taraf olan kuruluştur. Böylece bir yatırımcı ya da aracı kurum yükümlülüğünü yerine getiremese bile karşı taraf mağdur olmaz; takasın tamamlanması güvence altına alınır.
Merkezi karşı taraf nedir?
Borsada hisse aldığında satıcıyı tanımazsın. MKT sistemi bu belirsizliği ortadan kaldırır: işlem eşleştiği anda MKT, satıcıya karşı alıcı, alıcıya karşı satıcı olur. Türkiye'de bu hizmeti Borsa İstanbul'daki pay piyasası ve VİOP gibi piyasalarda Takasbank verir.
Nasıl çalışır?
- Teminat: Üyelerden başlangıç ve sürdürme teminatı alınır; riskler gün içinde izlenir.
- Garanti fonu: Üyelerin katkılarıyla oluşturulan fonlar, temerrüt hâlinde kullanılabilecek ek koruma sağlar.
- Temerrüt yönetimi: Bir üye yükümlülüğünü yerine getiremezse, teminatlar ve belirli bir sırayla diğer kaynaklar devreye girer.
- Netleştirme: Aynı üyenin alım ve satımları netleştirilerek ödeme ve teslim tutarları azaltılır.
Örnek
Diyelim ki bir aracı kurumun müşterisi gün içinde pay sattı, ama takas günü kurum payları teslim edemedi. MKT, kendi kaynaklarını ve teminatları kullanarak alıcı tarafın payını ya da parasını almasını sağlar; temerrüde düşen üyeye karşı da gerekli işlemleri başlatır.
Nelere dikkat etmeli?
MKT, karşı taraf riskini azaltır ama fiyat riskini ortadan kaldırmaz; aldığın payın değeri düşebilir. Ayrıca MKT güvencesi borsadaki işlemler içindir; borsa dışı, kayıt dışı platformlarda böyle bir koruma yoktur. Karşı taraf riski kavramını bilmek, bu farkı anlamana yardım eder.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye'de merkezi karşı taraf hizmetini kim verir?
Borsa İstanbul'daki pay piyasası ve VİOP gibi piyasalarda bu hizmeti Takasbank verir. Hangi piyasaların kapsamda olduğunu Takasbank'ın resmî sitesinden kontrol edebilirsin.
MKT varken aracı kurum batarsa ne olur?
MKT, borsadaki işlemlerin takasının tamamlanmasını güvence altına alır. Aracı kurumun müşterilerine karşı yükümlülükleri ise ayrıca Yatırımcı Tazmin Merkezi gibi mekanizmalarla ele alınır.