İstatistiksel Arbitraj Nedir?

İstatistiksel arbitraj (statistical arbitrage, kısaca stat arb), fiyat ilişkilerindeki geçici dengesizlikleri istatistiksel yöntemlerle bulup çok sayıda küçük pozisyonla değerlendirmeyi amaçlayan bir stratejidir. Adında "arbitraj" geçse de klasik arbitraj gibi risksiz değildir; kazanç, sapmaların ortalamada normale döneceği olasılığına dayanır.

İstatistiksel arbitraj nedir, nasıl çalışır?

Bu strateji, pair trading mantığının çok sayıda varlığa yayılmış ve modellerle otomatikleştirilmiş hâli olarak düşünülebilir.

1. Geniş bir varlık evreni seçilir (ör. aynı endeksteki hisseler).
2. Korelasyon, eşbütünleşme, faktör modelleri gibi yöntemlerle varlıkların "olması gereken" göreli fiyatları tahmin edilir.
3. Modelden sapan varlıklarda görece ucuz olanlar alınır, pahalı olanlar açığa satılır.
4. Pozisyonlar genellikle kısa süre tutulur ve portföy piyasa yönüne karşı nötr tutulmaya çalışılır.

Uygulamada algoritmik işlem altyapısı, düşük işlem maliyeti ve büyük veri gerektirdiği için çoğunlukla fonlar ve kurumsal yatırımcılar kullanır.

Örnek

Varsayımsal olarak bir model, aynı sektördeki 20 hisseden 3'ünün sektör ortalamasına göre olağan dışı yükseldiğini, 3'ünün ise geride kaldığını tespit etsin. Strateji öne çıkanlarda kısa, geride kalanlarda uzun pozisyon açar ve farklar daraldığında pozisyonları kapatır.

Nelere dikkat etmeli?

• Model riski: Geçmişteki ilişkiler değişebilir; geriye dönük testlerde başarılı olan model gerçek piyasada zarar edebilir.
• Kalabalık işlem: Benzer modeli kullanan çok sayıda kurum aynı anda pozisyon kapatırsa sert ve ani kayıplar yaşanabilir.
• Kaldıraç ve açığa satış: Getiriyi artırmak için kullanılan kaldıraç, zararı da büyütür; açığa satış bacağında zarar teorik olarak sınırsızdır.
• İşlem maliyetleri ve kayma, küçük marjlı kazançları kolayca yok edebilir.