Excel'de Zam Hesaplama: Zam Oranı ve Zamlı Fiyat

Zamlı fiyat formülü

Zamlı fiyatı bulmak için eski fiyatı (1+zam oranı) ile çarparsınız. Eski fiyat B2'de, zam oranı C2'de duruyorsa formül =B2*(1+C2)'dir. Buradaki 1, fiyatın kendisini; C2 ise üzerine eklenen payı temsil eder.

Örnekteki fiyat ve oran tamamen varsayımdır: 250 TL'lik bir ürüne yüzde 12 zam yapıldığını düşünelim. 250 × 1,12 = 280 TL yeni fiyattır.

=B2*(1+C2)

=B2*(1+C2)

Parantezleri atlamayın. =B2*1+C2 yazarsanız Excel önce B2'yi 1 ile çarpar, sonra 0,12 ekler ve 250,12 gibi yanlış bir sonuç verir. İşlem önceliği yüzünden (1+C2) mutlaka parantez içinde olmalıdır.

Zam tutarını ayrı göstermek

Yalnız zam miktarını görmek istiyorsanız eski fiyatı oranla çarpmanız yeterlidir: =B2*C2. Aynı örnekte zam tutarı 30 TL'dir. Bazı tablolarda eski fiyat, zam tutarı ve yeni fiyat yan yana durur; bu düzende yeni fiyat =B2+D2 olarak da yazılabilir.

Bu üç sütunlu düzen fiyat listesini kontrol etmeyi kolaylaştırır. Bir ürünün zam tutarı diğerlerinden belirgin biçimde yüksekse oran sütununa yanlış bir değer girildiğini hemen fark edersiniz.

Toplam zam yükünü görmek için zam tutarı sütununu TOPLA ile toplamanız yeterlidir. Örneğin aylık 40 kalemlik bir gider listesinde her kaleme farklı oranlar uygulandıysa, bu toplam bütçenizin ne kadar arttığını tek rakamla gösterir. Toplamı eski bütçeye böldüğünüzde ortalama artış oranını da elde edersiniz.

İki fiyattan zam oranını bulmak

Eski ve yeni fiyat biliniyorsa zam oranı, fiyat farkının eski fiyata bölünmesiyle bulunur: =(C2-B2)/B2. 40 TL'den 46 TL'ye çıkan bir ürünün zam oranı 6/40 = %15'tir.

=(C2-B2)/B2

=(C2-B2)/B2

Sonuca Yüzde Stili verdiğinizde %15 görünür. Aynı hesabın daha kısa bir yazımı =C2/B2-1'dir ve aynı sonucu verir. Hangisini kullanırsanız kullanın, bölen her zaman eski fiyattır; yeni fiyata bölerseniz oran olduğundan düşük çıkar. Bu hesabın genel hâli için yüzde artış hesaplama rehberine bakabilirsiniz.

Art arda gelen zamlar

İki zam üst üste yapıldığında oranlar toplanmaz, çarpılır. Yüzde 10'luk iki zam toplamda yüzde 20 değil, yüzde 21 artış demektir. 1.000 TL'lik bir tutar ilk zamla 1.100 TL'ye, ikinci zamla 1.210 TL'ye çıkar.

=B2*(1+C2)*(1+D2)

=B2*(1+C2)*(1+D2)

Bu fark tutar büyüdükçe ve zam sayısı arttıkça belirginleşir. Yıl içinde birkaç kez güncellenen bir fiyatı takip ediyorsanız her zammı ayrı bir sütunda tutun ve son fiyatı çarpımla hesaplayın. Enflasyona bağlı düzenlemelerde kullanılan enflasyon farkı zammı kavramı da bu birikimli artış mantığıyla çalışır.

Ürün grubuna göre farklı oranlar

Her ürüne aynı oran uygulanmıyorsa oranı satır satır yazmak yerine küçük bir oran tablosu kurabilirsiniz. Örneğin F ve G sütunlarında "Gıda %8, Temizlik %12, Kırtasiye %10" gibi grup oranları dursun. Ürün listesinde grup adı C sütunundaysa oranı DÜŞEYARA ile çekip zamlı fiyatı =B2*(1+DÜŞEYARA(C2;$F$2:$G$4;2;YANLIŞ)) formülüyle hesaplarsınız.

Bu düzenin avantajı, oran değiştiğinde yalnız oran tablosundaki tek hücreyi güncellemenizdir. Yüzlerce satırlık bir fiyat listesinde formüllere dokunmadan bütün grubun fiyatı yeniden hesaplanır. Yukarıdaki oranların hepsi örnek amaçlı varsayımdır.

Zamdan önceki fiyatı bulmak

Yeni fiyat ve zam oranı biliniyorsa eski fiyatı bulmak için yeni fiyatı (1+oran) ile bölersiniz: =C2/(1+B2). 280 TL'lik fiyatın yüzde 12 zamdan önceki hâli 280 / 1,12 = 250 TL'dir.

Burada sık yapılan hata, yeni fiyattan yüzde 12 düşmektir. =280*(1-0,12) sonucu 246,40 TL verir ve doğru değildir, çünkü zam 250 TL üzerinden hesaplanmıştı. Yüzde, hangi tutar üzerinden alınıyorsa geri dönüşte de o tutara göre çözülür. Eski fiyat listesini kaybettiğiniz durumlarda bu formül, yeni listeden eski fiyatları birkaç saniyede geri üretir.

Yeni fiyatı yuvarlamak

Zamlı fiyatlar çoğu zaman küsuratlı çıkar: 37,50 TL'ye yüzde 8 zam 40,50 TL eder, 41,90 TL'ye yüzde 7 zam ise 44,833 TL gibi bir değer verir. Fiyat listelerinde kuruşa yuvarlamak için =YUVARLA(B2*(1+C2);2) yazın.

Fiyatları tam liraya ya da 5'in katına çekmek istiyorsanız YUKARIYUVARLA ya da TAVANAYUVARLA işinizi görür. =TAVANAYUVARLA(44,833;5) sonucu 45'tir. Bu hazırlığı yaptıktan sonra zam oranını tek bir hücreye yazıp bütün liste için formülü aşağı kopyalayabilirsiniz; oranı sabitlemek için dolar işareti ve hücre sabitleme rehberine göz atın.