Zorunlu Karşılık Nedir?
İngilizce: Reserve Requirement
Yayın: · Son güncelleme:
Zorunlu Karşılık Nedir? Kısaca
Zorunlu karşılık, bankaların topladıkları mevduat ve bazı diğer yükümlülüklerin belirli bir oranını merkez bankasında bloke olarak tutma yükümlülüğüdür. Merkez bankası bu oranı değiştirerek kredi ve likidite koşullarını etkiler.
Zorunlu karşılık (İngilizcesiyle reserve requirement), bankaların topladığı mevduatın ve kapsamdaki diğer yükümlülüklerin bir kısmını kredi olarak kullanamayıp merkez bankasında tutmak zorunda olduğu tutardır. Hem bir para politikası aracı hem de finansal istikrar aracıdır.
Zorunlu karşılık nedir?
Bir bankaya mevduat yatırdığında banka bu paranın tamamını kredi olarak dağıtamaz; bir kısmını zorunlu karşılık olarak merkez bankasında tutması gerekir. Türkiye'de zorunlu karşılık oranları, kapsamı ve uygulama esasları TCMB tarafından tebliğlerle belirlenir. Oranlar yükümlülüğün türüne, vadesine ve para birimine (TL ya da döviz) göre farklılaşabilir ve sık güncellenebilir.
Nasıl çalışır?
Varsayımsal bir örnek: Zorunlu karşılık oranı yüzde 10 olsun. Bir banka 1.000 TL mevduat topladığında 100 TL'yi merkez bankasında tutmalıdır; kredi olarak kullanabileceği tutar en fazla 900 TL olur.
- Oran artırılırsa: Bankaların kredi verebileceği fon azalır, para koşulları sıkılaşır.
- Oran düşürülürse: Kredi kapasitesi artar, para koşulları gevşer.
Bu mekanizma para çarpanı üzerinden para arzını etkiler.
Neden önemli?
Zorunlu karşılık, bankaların ani mevduat çekilişlerine karşı belirli bir likidite tamponu bulundurmasına yardımcı olur. Merkez bankaları bu aracı seçici biçimde de kullanabilir; örneğin belirli kredi türlerini ya da döviz mevduatını hedefleyen düzenlemelerle bankaların davranışını yönlendirebilir. Güncel oranları ve kapsamı TCMB'nin resmî sitesindeki tebliğlerden kontrol etmelisin. Daha geniş çerçeve için para politikası maddesine bakabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Zorunlu karşılığa faiz ödenir mi?
Bu, merkez bankasının tercihine bağlıdır. TCMB bazı dönemlerde zorunlu karşılıklara faiz ya da komisyon uygulamıştır; güncel uygulamayı TCMB'nin resmî duyurularından kontrol etmek gerekir.
Zorunlu karşılık mevduat sahibini etkiler mi?
Doğrudan değil, ama dolaylı olarak etkiler. Oranlar bankanın kullanabileceği fonu ve maliyetini değiştirdiği için mevduat ve kredi faizlerine yansıyabilir.