Kısmi Rezerv Bankacılığı Nedir?
İngilizce: Fractional Reserve Banking
Yayın: · Son güncelleme:
Kısmi Rezerv Bankacılığı Nedir? Kısaca
Kısmi rezerv bankacılığı, bankaların topladığı mevduatın yalnızca bir kısmını nakit ya da merkez bankası rezervi olarak tutup kalanını kredi olarak kullandırdığı bankacılık sistemidir.
Kısmi rezerv bankacılığı, bankaların kendilerine yatırılan paranın tamamını kasada bekletmediği, yalnızca bir bölümünü rezerv olarak tutup geri kalanıyla kredi verdiği sistemdir. Bugün dünyadaki ticari bankacılığın büyük kısmı bu modelle çalışır.
Kısmi rezerv bankacılığı nedir, nasıl işler?
Mevduat sahiplerinin hepsi paralarını aynı anda çekmez. Bankalar bu gerçeğe dayanarak mevduatın bir kısmını likit tutar, kalanını kredi olarak kullandırır. Rezervin bir bölümü merkez bankasının belirlediği zorunlu karşılık olarak tutulur; bankalar ayrıca kendi ihtiyaçları için ek likidite de bulundurur.
Para nasıl çoğalır? (Basitleştirilmiş örnek)
Varsayımsal olarak rezerv oranı %10 olsun.
- Ayşe bankaya 1.000 TL yatırır. Banka 100 TL'yi rezerv tutar, 900 TL'yi Ali'ye kredi verir.
- Ali bu 900 TL'yi Mehmet'e öder, Mehmet parayı bankaya yatırır. Banka 90 TL'yi tutar, 810 TL'yi yeniden kredi olarak verir.
- Süreç böyle devam ettikçe sistemdeki toplam mevduat, ilk yatırılan tutarın katları kadar büyüyebilir.
Teoride bu büyümenin üst sınırı para çarpanı (1 / rezerv oranı) ile hesaplanır. Gerçek hayatta bankaların kredi verme isteği, talep ve sermaye kuralları bu süreci sınırlar.
Riskleri ve güvenceler
Sistemin zayıf noktası güvendir: Mevduat sahipleri aynı anda paralarını çekmeye kalkarsa (banka hücumu) hiçbir banka tüm talebi karşılayamaz. Bu riske karşı mevduat sigortası, merkez bankasının son başvuru mercii rolü, sermaye ve likidite düzenlemeleri gibi güvenceler bulunur. Kısmi rezerv sistemi eleştirmenlerce kredi döngülerini büyütmekle de eleştirilir; bu tartışma iktisatta hâlâ sürmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kısmi rezerv bankacılığı paramın bankada olmadığı anlamına mı gelir?
Paranın bir kısmı kredi olarak kullandırılmıştır, ancak banka sana karşı borçludur ve normal koşullarda istediğinde ödeme yapar. Bu sistemi destekleyen likidite kuralları ve mevduat sigortası gibi güvenceler vardır.
Tam rezerv bankacılığı nedir?
Tam rezerv bankacılığında vadesiz mevduatın tamamı rezerv olarak tutulur ve krediye dönüştürülmez. Bu model zaman zaman önerilse de günümüzde yaygın olarak uygulanmamaktadır.