İçeriğe geç
parazade
Finans

Para Kurulu Nedir?

İngilizce: Currency Board

Yayın: · Son güncelleme:

Para Kurulu Nedir? Kısaca

Para kurulu, yerel para biriminin sabit bir kurla bir yabancı paraya bağlandığı ve dolaşımdaki yerel paranın tamamının bu yabancı paradan oluşan rezervlerle karşılandığı katı bir kur ve para sistemidir.

Para Kurulu nedir?
İçindekiler
  1. Para kurulu nedir?
  2. Avantajları
  3. Riskleri

Para kurulu (İngilizcesiyle currency board), sabit kur rejiminin en katı biçimidir. Bu sistemde para basma yetkisi, döviz rezervleriyle sıkı biçimde sınırlanır: Ancak rezerve döviz girdiği ölçüde yerel para basılabilir.

Para kurulu nedir?

Para kurulu sistemi üç temel kurala dayanır:

  1. Yerel para, belirli bir yabancı paraya (genellikle ABD doları ya da euro) yasayla sabit bir kurdan bağlanır.
  2. Dolaşımdaki yerel paranın tamamı, bu yabancı para cinsinden rezervlerle karşılanır.
  3. Herkes yerel parasını istediği an bu sabit kurdan yabancı paraya çevirebilir.

Hong Kong, 1980'lerden bu yana kendi parasını ABD dolarına bağlayan bu tür bir sistemi uygulayan bilinen örneklerdendir.

Avantajları

Para kurulu, özellikle yüksek enflasyon ya da hiperenflasyon yaşamış ülkelerde güven tesis etmenin hızlı bir yoludur. Merkez bankası para basarak bütçe açığını finanse edemediği için maliye disiplini zorunlu hâle gelir. Kur riski büyük ölçüde ortadan kalktığından dış ticaret ve yatırım kolaylaşır.

Riskleri

Bu sistemde ülke, bağımsız para politikasından neredeyse tamamen vazgeçer. Faizler, bağlanılan ülkenin para politikasını izler; ekonomik şoklarda kur ya da faiz ile uyum sağlamak çok zordur. Merkez bankası bankalara son başvuru mercii olarak geniş likidite sağlayamaz. Ekonominin rekabet gücü zayıflar ve rezervler azalırsa sistemden çıkış çok sancılı olabilir. 1990'larda para kuruluna benzer bir sistem uygulayan Arjantin'in 2002'de bu düzeni terk etmesi, sert bir ekonomik krizle birlikte yaşanmıştır. Daha geniş çerçeve için kur rejimi ve sabit kur rejimi maddelerine bakabilirsin.

Sıkça Sorulan Sorular

Para kurulu ile merkez bankası arasındaki fark nedir?

Merkez bankası para politikası yürütebilir ve gerektiğinde likidite sağlayabilir. Para kurulu ise yalnızca rezervlere karşılık para basar; bağımsız para politikası alanı neredeyse yoktur.

Para kurulu enflasyonu nasıl düşürür?

Para basımı rezervlerle sınırlandığı ve kur güçlü bir paraya sabitlendiği için enflasyon beklentileri hızla düşebilir. Ancak bu, maliye disiplini ve yeterli rezerv gerektirir.

İlgili terimler

Sabit Kur Rejimi(Fixed Exchange Rate)Sabit kur rejimi, bir ülkenin para birimini belirli bir oranla başka bir para birimine, para sepetine ya da altına bağladığı ve merkez bankasının bu oranı korumak için piyasaya müdahale ettiği kur sistemidir.Kur Rejimi(Exchange Rate Regime)Kur rejimi, bir ülkenin para biriminin diğer paralar karşısındaki değerinin nasıl belirleneceğini ve merkez bankasının bu süreçteki rolünü tanımlayan sistemdir. Sabit kurdan serbest dalgalanmaya kadar farklı türleri vardır.Dolarizasyon(Dollarization)Dolarizasyon, bir ülkede yerel para yerine ABD doları gibi yabancı para birimlerinin tasarruf, fiyatlama ya da ödeme aracı olarak yaygın biçimde kullanılmasıdır. Genellikle yüksek enflasyon ve yerel paraya güven kaybıyla ortaya çıkar.Döviz Rezervi(Foreign Exchange Reserves)Döviz rezervi, bir ülkenin merkez bankasının elinde tuttuğu yabancı para cinsinden varlıklar ve altından oluşan birikimdir. Kur istikrarı, dış borç ödemeleri ve kriz anlarında güvence için kullanılır.Döviz(Foreign Currency)Döviz, bir ülkenin kendi parası dışındaki yabancı paraları ve bu paralar cinsinden düzenlenmiş çek, havale gibi ödeme araçlarını ifade eder. Türkiye için ABD doları, euro ve sterlin en bilinen dövizlerdendir.Merkez Bankası(Central Bank)Merkez bankası, bir ülkenin para politikasını yürüten, banknot ihraç eden ve finansal sistemin istikrarını gözeten kamu kurumudur. Türkiye'de bu görevi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) üstlenir.