İçeriğe geç
parazade
FinansGirişimcilik & İş Dünyası

Mücbir Sebep Ne Demek?

İngilizce: Force Majeure

Yayın: · Son güncelleme:

Mücbir Sebep Ne Demek? Kısaca

Mücbir sebep, tarafların iradesi dışında gelişen, önceden öngörülemeyen ve önlenmesi mümkün olmayan; borcun yerine getirilmesini imkânsız kılan ya da geciktiren olağanüstü olaydır. Deprem, sel, savaş ve salgın tipik örneklerdir.

Mücbir Sebep nedir?
İçindekiler
  1. Mücbir sebep ne demek?
  2. Mücbir sebep nedir, sonuçları nelerdir?
  3. Nelere dikkat etmeli?

Mücbir sebep, Fransızca kökenli "force majeure" kavramının Türkçe karşılığıdır. Bir borçlu, elinde olmayan olağanüstü bir olay yüzünden yükümlülüğünü yerine getiremediğinde bu kavram gündeme gelir.

Mücbir sebep ne demek?

Bir olayın mücbir sebep sayılması için genellikle şu özellikler aranır:

  • Dış etken: Olay, borçlunun faaliyet alanı ve kontrolü dışındadır.
  • Öngörülemezlik: Sözleşme yapılırken makul olarak öngörülemez.
  • Kaçınılmazlık: Gerekli özen gösterilse bile önlenemez.
  • Nedensellik: Borcun ifa edilememesi doğrudan bu olaydan kaynaklanır.

Doğal afetler, savaş, genel salgın, kamu otoritesinin ani yasakları sık verilen örneklerdir.

Mücbir sebep nedir, sonuçları nelerdir?

Türk Borçlar Kanunu'na göre borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle borcun ifası imkânsız hâle gelirse borç sona erer. İmkânsızlık geçiciyse borçlu, gecikmeden sorumlu olmayabilir; ancak durumu karşı tarafa gecikmeden bildirmesi ve zararın artmasını önlemek için önlem alması gerekir. Olaylar ifayı imkânsız kılmasa da aşırı derecede zorlaştırıyorsa "aşırı ifa güçlüğü" hükümleri gündeme gelebilir.

Vergi hukukunda da mücbir sebep tanınır. Vergi Usul Kanunu'nda sayılan durumlarda vergi ödevlerine ilişkin süreler işlemeyebilir; bu hâllerde güncel uygulamayı Gelir İdaresi Başkanlığı kaynaklarından kontrol et.

Nelere dikkat etmeli?

Her olumsuz gelişme mücbir sebep değildir. Örneğin kur artışı ya da hammadde fiyatlarındaki yükselme genellikle tek başına mücbir sebep sayılmaz. Sözleşmelerde mücbir sebep maddesi; hangi olayları kapsadığını, bildirim süresini ve olay uzarsa tarafların fesih hakkı olup olmadığını açıkça düzenlemelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mücbir sebep nedir, kur artışı mücbir sebep sayılır mı?

Mücbir sebep, önlenemeyen ve öngörülemeyen olağanüstü olaydır. Kur artışı genellikle ticari hayatın olağan riski kabul edildiğinden tek başına mücbir sebep sayılmaz, ancak koşullara göre aşırı ifa güçlüğü tartışılabilir.

Mücbir sebep olduğunda borç tamamen ortadan kalkar mı?

İfa kalıcı olarak imkânsızlaştıysa borç sona erebilir. Geçici durumlarda ise borç çoğunlukla devam eder, yalnızca gecikmeden doğan sorumluluk kalkabilir.

İlgili terimler

Fesih(Termination)Fesih, sürekli bir sözleşmeyi taraflardan birinin tek taraflı irade beyanıyla ileriye etkili olarak sona erdirmesidir. Fesih bildirimi karşı tarafa ulaştığında sonuç doğurur ve geçmişte yapılmış edimleri ortadan kaldırmaz.Temerrüt Hali(State of Default)Temerrüt hali, muaccel yani ödeme zamanı gelmiş bir borcu borçlunun zamanında yerine getirmemesi ve bu nedenle hukuken gecikmiş sayılması durumudur. Temerrüt; faiz, tazminat ve sözleşmeden dönme gibi sonuçlar doğurabilir.Tazminat(Compensation)Tazminat, hukuka aykırı bir eylem ya da sözleşmeye aykırılık sonucu bir kişinin uğradığı zararın, sorumlu tarafından para ödenerek veya başka bir yolla giderilmesidir. Maddi ve manevi olmak üzere iki ana türü vardır.Cezai Şart(Penalty Clause)Cezai şart, bir sözleşmede borcun hiç ya da gereği gibi yerine getirilmemesi hâlinde borçlunun alacaklıya ödemeyi önceden kabul ettiği para ya da başka bir edimdir. Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenir.Borçlar Kanunu(Code of Obligations)Borçlar Kanunu, sözleşmeler, haksız fiiller ve sebepsiz zenginleşme gibi borç ilişkilerini ve satış, kira, hizmet, eser, vekâlet gibi sözleşme türlerini düzenleyen temel kanundur. Yürürlükteki 6098 sayılı TBK, 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe girmiştir.Vergi Usul Kanunu(Tax Procedure Law)Vergi Usul Kanunu (VUK), 213 sayılı kanundur ve tüm vergilerin tarh, tebliğ, tahakkuk süreçlerini, defter tutma ve belge düzenini, değerleme kurallarını ve vergi cezalarını düzenleyen temel usul kanunudur.Gelir İdaresi Başkanlığı(Revenue Administration)Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı olarak vergi kanunlarının uygulanmasından, vergilerin tarh, tahakkuk ve tahsilinden ve mükellef hizmetlerinden sorumlu kamu kurumudur.