İpoteğe Dayalı Menkul Kıymet Nedir?
İngilizce: Mortgage-Backed Security
Yayın: · Son güncelleme:
İpoteğe Dayalı Menkul Kıymet Nedir? Kısaca
İpoteğe dayalı menkul kıymet (İDMK), konut kredisi gibi ipotek teminatlı alacakların bir havuzda toplanıp bu alacakların nakit akışlarına dayalı olarak ihraç edilen menkul kıymettir.
İpoteğe dayalı menkul kıymet (İDMK), İngilizcede "mortgage-backed security" (MBS) olarak bilinir. Bankaların verdiği konut kredileri bir havuzda toplanır; bu kredilerden gelecek taksit ödemeleri, yatırımcılara satılan menkul kıymetlerin getirisini oluşturur. Bu sürece menkul kıymetleştirme denir.
İpoteğe dayalı menkul kıymet nedir?
Bir banka 20 yıllık konut kredisi verdiğinde parası uzun süre bağlanır. İDMK ihracıyla banka bu alacakları satar, karşılığında nakit elde eder ve yeni kredi verebilir. Yatırımcı ise kredi borçlularının ödediği anapara ve faizden pay alır.
Nasıl çalışır?
- Banka, konut kredilerini bir havuzda toplar.
- Havuz, ayrı bir yapıya devredilir. Türkiye'de bu yapı genellikle bir konut finansmanı fonu ya da konut finansmanı kuruluşudur.
- Bu yapı, havuzun nakit akışına dayanan menkul kıymetleri ihraç eder.
- Kredi borçlularının ödemeleri yatırımcılara aktarılır.
Türkiye'de İDMK ve varlığa dayalı menkul kıymet ihraçları SPK'nın Varlığa veya İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler Tebliği (III-58.1) ile düzenlenir. Güncel kurallar için spk.gov.tr'yi kontrol et.
Riskleri
- Erken ödeme riski: Faizler düşünce borçlular kredilerini kapatabilir; yatırımcı parasını beklenenden erken ve daha düşük faiz ortamında geri alır.
- Temerrüt riski: Borçlular ödeme yapamazsa havuzun nakit akışı azalır.
- Karmaşıklık: Dilimli yapılarda her dilimin riski farklıdır.
- Likidite: İkincil piyasada alıcı bulmak zor olabilir.
2008 küresel finans krizinde ABD'deki düşük kaliteli konut kredilerine dayalı menkul kıymetlerin büyük kayıplar yaşaması, bu araçlardaki risklerin iyi anlaşılması gerektiğini gösterir.
Sıkça Sorulan Sorular
İpoteğe dayalı menkul kıymet ile ipotek teminatlı menkul kıymet farkı nedir?
İpoteğe dayalı menkul kıymette alacaklar bilançodan çıkarılıp ayrı bir yapıya devredilir. İpotek teminatlı menkul kıymette ise varlıklar ihraççının bilançosunda kalır ve yatırımcıya teminat olarak ayrılır.
İDMK'nın 2008 kriziyle ilişkisi nedir?
ABD'de düşük kaliteli konut kredilerine dayalı menkul kıymetler, borçluların ödeme yapamaması üzerine ciddi değer kaybetti. Bu durum küresel finans sistemine yayılan kayıplara yol açtı.