Çerçeveleme Etkisi Nedir?
İngilizce: Framing Effect
Yayın: · Son güncelleme:
Çerçeveleme Etkisi Nedir? Kısaca
Çerçeveleme etkisi, aynı bilginin kazanç ya da kayıp, yüzde ya da tutar gibi farklı biçimlerde sunulmasına göre insanların farklı kararlar vermesidir; içerik aynı kalsa da sunuluş biçimi tercihi değiştirir.
Çerçeveleme etkisi (framing effect), bir bilginin nasıl sunulduğunun, ne söylediğinden bağımsız olarak kararlarımızı etkilemesidir. Daniel Kahneman ve Amos Tversky'nin çalışmalarıyla öne çıkan bu kavram, beklenti teorisi ile yakından bağlantılıdır.
Çerçeveleme etkisi nedir?
Klasik örnekte bir tedavi "yüzde 90 hayatta kalma oranı" diye anlatıldığında, "yüzde 10 ölüm oranı" diye anlatıldığından daha olumlu karşılanır; oysa iki ifade aynı bilgiyi verir. İnsanlar kazanç çerçevesinde riskten kaçınma, kayıp çerçevesinde ise risk alma eğilimi gösterebilir.
Finansta örnekler
- Getiri sunumu: "Son 5 yılda yüzde 200 kazandırdı" ifadesi etkileyicidir; ama aynı dönemde enflasyonu ve dalgalanmayı göstermez.
- Ücretler: "Yıllık yalnızca yüzde 2" ifadesi küçük görünür; uzun vadede birikimin önemli bir kısmını etkileyebilir.
- Zarar algısı: "Yüzde 30 düştü" ile "başlangıç değerinin yüzde 70'i duruyor" aynı şeydir, ama farklı tepkiler doğurur.
- Referans noktası: Hisseyi alış fiyatına göre değerlendirmek, kararı bugünkü koşullardan çok geçmiş fiyata bağlar.
Nasıl korunursun?
Bir ürün ya da fırsat sana sunulduğunda bilgiyi farklı biçimlerde yeniden yazmayı dene: yüzdeyi tutara çevir, kazancı kayıp tarafından da oku, dönem seçimini değiştir. Reklam ve tanıtımlardaki geçmiş getirinin seçilmiş bir dönemi yansıtabileceğini unutma. Reel getiri, toplam maliyet ve risk ölçüleri gibi standart göstergelerle karşılaştırma yapmak, sunuluş biçiminin etkisini azaltır. Bu yanlılık zihinsel muhasebe ile birlikte sıkça görülür.
Sıkça Sorulan Sorular
Çerçeveleme etkisi reklamlarda nasıl kullanılır?
Ürünler çoğu zaman en olumlu görünen dönem, oran ya da karşılaştırmayla sunulur. Aynı bilgiyi farklı biçimde ifade ederek tabloyu kendin tamamlaman daha dengeli bir değerlendirme sağlar.
Çerçeveleme etkisinden tamamen kurtulmak mümkün mü?
Tamamen mümkün olmayabilir, çünkü düşünme biçimimizin bir parçasıdır. Ancak bilgiyi farklı açılardan yeniden ifade etmek ve standart ölçütler kullanmak etkisini belirgin biçimde azaltır.