Zihinsel Muhasebe Nedir?
İngilizce: Mental Accounting
Yayın: · Son güncelleme:
Zihinsel Muhasebe Nedir? Kısaca
Zihinsel muhasebe, insanların parayı kaynağına ya da harcama amacına göre zihinlerinde ayrı hesaplara bölmesi ve her hesaba farklı davranması eğilimidir. Oysa para birbirinin yerine geçebilen tek bir kaynaktır.
Zihinsel muhasebe, aslında birbirinin aynısı olan paraları kafanda farklı kutulara koyup her birine farklı kurallar uygulamandır. Kavram, ekonomist Richard Thaler tarafından davranışsal finansa kazandırılmıştır.
Zihinsel muhasebe nedir?
Ekonomi açısından 1.000 TL, maaştan da gelse ikramiyeden de gelse aynı 1.000 TL'dir. Ancak insanlar ikramiye, iade ya da piyango gibi "beklenmedik" paraları daha kolay harcar; maaşı ise daha dikkatli kullanır. Benzer şekilde düşük faizli bir birikim hesabında para tutarken yüksek faizli kredi kartı borcu taşımak da bu eğilimin sonucudur.
Yatırımda nasıl görülür?
- "Kâr parası" ile risk almak: Kazanılan getiriyi "zaten benim değildi" diye görüp çok daha riskli işlemlerde kullanmak. Buna "ev parası etkisi" de denir.
- Pozisyonları ayrı ayrı yargılamak: Portföyü bir bütün olarak değil, her hisseyi ayrı bir hesap gibi görmek; bu da kayıptan kaçınma etkisini büyütür.
- Temettüyü "bedava para" saymak: Temettünün şirketin değerinden ödendiğini göz ardı edip yalnızca nakit akışına odaklanmak.
Her zaman kötü mü?
Hayır. Zihinsel muhasebenin bilinçli kullanımı faydalı olabilir. Örneğin acil durum fonu, emeklilik birikimi ve tatil bütçesi için ayrı hesaplar açmak harcama disiplini sağlar. Sorun, bu ayrımın toplam servet ve risk resmini görmeyi engellediği durumlarda başlar.
Nasıl dengelenir?
- Kararlarını tüm varlık ve borçlarını içeren tek bir tabloya bakarak ver.
- Bir paranın nereden geldiğine değil, hangi hedefe hizmet ettiğine odaklan.
- Önce yüksek maliyetli borçları kapatmayı değerlendir.
- Risk düzeyini varlık dağılımı bazında belirle, tek tek kalemlere göre değil.
Sıkça Sorulan Sorular
Zihinsel muhasebe örneği nedir?
Vergi iadesiyle gelen parayı hemen tatile harcarken maaşı dikkatle bütçelemek tipik bir örnektir. İki para da aynı değerdedir ama farklı muamele görür.
Zihinsel muhasebeden tamamen kaçınmak gerekir mi?
Gerekmez. Acil durum fonu gibi amaca göre ayrılmış hesaplar disiplin sağlayabilir. Önemli olan, kararları verirken toplam varlık ve risk tablosunu da görmektir.