İleri Ders 6: EĞERHATA ve EĞERYOKSA ile Hata Yönetimi

Hata yakalamak neden gerekir?

Bir raporda tek bir #SAYI/0! hücresi, o hücreye bağlı bütün toplamları da hataya çevirir. Bir maliyet tablosunda adedi henüz girilmemiş ürün için birim maliyet hesaplanınca tablonun alt toplamı da okunmaz hâle gelir. Hata yakalama fonksiyonları, hatanın yerine sizin belirlediğiniz bir değeri koyar ve hesap zincirinin geri kalanını korur.

Excel'de bu iş için iki fonksiyon vardır. EĞERHATA her türlü hatayı yakalar. EĞERYOKSA yalnızca #YOK hatasını yakalar ve Excel 2013'ten beri bulunur.

EĞERHATA ile her hatayı karşılamak

EĞERHATA iki argüman alır: =EĞERHATA(değer; eğer_hataysa_değer). Birinci argüman hesaplanır. Sonuç bir hataysa ikinci argüman, değilse hesabın kendisi döner.

Toplam maliyeti 3.200 TL, adedi 0 olan Tabak için =B3/C3 #SAYI/0! verir. =EĞERHATA(B3/C3;"Adet girilmedi") aynı hücrede açıklayıcı bir mesaj gösterir. Kupa için ise formül normal çalışır ve 4.500 / 150 = 30 TL döner.

Hata yerine ne yazacağınız, hücreye bağlı hesapları etkiler. Metin yazarsanız ORTALAMA o hücreyi yok sayar, 0 yazarsanız ortalamaya katılır ve sonucu düşürür.

Birim maliyet gibi bir değerde 0, gerçek bir maliyetmiş gibi okunabilir. Bu yüzden çoğu durumda açıklayıcı metin ya da boş metin ("") daha dürüsttür.

EĞERYOKSA ile yalnız bulunamayanı yakalamak

EĞERYOKSA'nın yapısı aynıdır: =EĞERYOKSA(değer; eğer_yoksa_değer). Fark, yalnızca #YOK hatasında devreye girmesidir. #YOK, arama fonksiyonlarının "bu değer listede yok" deme biçimidir.

Fiyat listesinde olmayan A900 kodunu arayan =EĞERYOKSA(DÜŞEYARA("A900";A2:B4;2;YANLIŞ);"Listede yok") formülü "Listede yok" döndürür. Kod listede varsa fiyat gelir. Bu davranış, arama formüllerinde beklenen tek hatayı karşılar.

Hatayı gizlemek ne zaman zararlıdır?

EĞERHATA, formüldeki gerçek hataları da sessizce örter. Fiyat listesi iki sütunken DÜŞEYARA'ya sütun numarası olarak 3 yazdığınızı düşünün. Formül #BAŞV! verir, çünkü üçüncü sütun yoktur.

Bu formülü EĞERHATA ile sararsanız her satırda "Listede yok" yazar ve hatayı fark etmezsiniz. Kodlar listede olduğu hâlde müşteriye fiyat yok dersiniz. EĞERYOKSA ile sarılmış aynı formül ise #BAŞV! hatasını olduğu gibi gösterir, siz de sütun numarasını düzeltirsiniz.

Aynı durum veri hatalarında da geçerlidir. Bu dersin üçüncü örneğinde fiyat listesindeki bir değer "45 TL" diye metin olarak girilmiş. Bulunan fiyatı %10 zamla çarpan formül #DEĞER! verir ve EĞERYOKSA bu hatayı gizlemez; sorunlu hücreyi hemen fark edersiniz.

Pratik kural şudur: arama sonucunu korumak için EĞERYOKSA, bölme gibi hatanın nedenini bildiğiniz hesaplarda EĞERHATA. Nedenini bilmediğiniz bir hatayı gizlemeden önce hatanın kaynağını bulun.

Hata yakalama formülün neresine yazılır?

Hata yakalama fonksiyonunu, hatanın beklendiği en küçük parçanın çevresine yazmak en güvenli yoldur. =EĞERHATA(DÜŞEYARA(D2;A:B;2;YANLIŞ)*E2;0) formülü hem aramanın bulunamamasını hem de E2'deki adedin metin olmasını aynı 0 ile örter. =EĞERYOKSA(DÜŞEYARA(D2;A:B;2;YANLIŞ);0)*E2 ise yalnızca aramayı korur, adetteki sorunu görünür bırakır.

Grafiklerde durum tersine döner. Çizgi grafikte #YOK değeri olan nokta çizilmez, 0 ise grafikte sıfıra düşen bir çukur olarak görünür. Eksik ay verisi olan bir satış grafiğinde hatayı 0'a çevirmek yerine #YOK bırakmak, grafiği daha doğru okutur.

Bir satış ekibinin aylık hedef gerçekleşme grafiğini düşünün. Ekim verisi henüz girilmediyse 0 değeri, ekimde satışın çöktüğü izlenimini verir. #YOK ise çizgiyi eylülde bitirir ve okur verinin eksik olduğunu anlar. Rapor tablosunda ise aynı hücreyi açıklayıcı bir metinle göstermek okuru rahatlatır. Hangi değeri seçeceğiniz, hücreyi kimin ve nasıl okuyacağına bağlıdır.

Sıfıra bölmeyi önceden engellemek

Bazı durumlarda hatayı yakalamak yerine hiç oluşmamasını sağlamak daha açıktır. =EĞER(C3=0;"";B3/C3) adedin sıfır olduğu satırı önceden ayırır. Sonuç EĞERHATA ile aynıdır, ama formülü okuyan kişi neyin kontrol edildiğini doğrudan görür.

Bu yaklaşım, sıfır dışındaki hataların (örneğin C3'e yanlışlıkla metin girilmesi) görünür kalmasını da sağlar. #DEĞER! hatası, veri girişindeki sorunu size haber verir.

Sıradaki adım

Alıştırmada sipariş kodlarının fiyatını DÜŞEYARA ile bulup listede olmayanlar için EĞERYOKSA ile "Fiyat yok" yazdıracaksınız. Çözdükten sonra sütun numarasını bilerek 3 yapın ve EĞERYOKSA'nın #BAŞV! hatasını gizlemediğini kendiniz görün. Aynı denemeyi EĞERHATA ile tekrarlayıp iki fonksiyonun bu durumda nasıl ayrıştığını karşılaştırın.

=EĞERHATA(B3/C3;"Adet girilmedi")

=IFERROR(B3/C3,"Adet girilmedi")

=EĞERYOKSA(DÜŞEYARA("A900";A2:B4;2;YANLIŞ);"Listede yok")

=IFNA(VLOOKUP("A900",A2:B4,2,FALSE),"Listede yok")

=EĞERYOKSA(DÜŞEYARA("A200";A2:B4;2;YANLIŞ)*1,1;"Listede yok")

=IFNA(VLOOKUP("A200",A2:B4,2,FALSE)*1.1,"Listede yok")