Zaman Kilidi Nedir?
İngilizce: Timelock
Yayın: · Son güncelleme:
Zaman Kilidi Nedir? Kısaca
Zaman kilidi (timelock), bir kripto işlemin ya da varlığın belirli bir tarih, blok yüksekliği veya süre dolmadan harcanamamasını sağlayan mekanizmadır. Ödeme kanallarında, vesting'de ve yönetişim gecikmelerinde kullanılır.
Zaman kilidi (timelock), blokzincirde bir harcamanın belirli bir zamandan önce geçerli olmamasını sağlayan kuraldır. Kilit, takvim zamanına ya da belirli bir blok yüksekliğine göre tanımlanabilir.
Zaman kilidi nedir?
Bitcoin'de iki temel tür vardır:
- Mutlak zaman kilidi: "Şu tarihten ya da şu bloktan önce harcanamaz." İşlem düzeyinde nLockTime, betik düzeyinde CHECKLOCKTIMEVERIFY ile yapılır.
- Göreli zaman kilidi: "Bu çıktı bloğa girdikten sonra şu kadar blok geçmeden harcanamaz." CHECKSEQUENCEVERIFY ile yapılır.
Ethereum ve diğer akıllı sözleşme platformlarında ise zaman kilidi, sözleşme koduna yazılan koşullarla uygulanır.
Nerede kullanılır?
- Ödeme kanalları: Lightning Network, taraflardan biri hile yapmaya çalışırsa diğerine itiraz süresi tanımak için göreli zaman kilitleri kullanır.
- HTLC: Koşullu ödemelerde, ödeme gerçekleşmezse paranın belirli süre sonra gönderene dönmesini sağlar.
- Vesting: Ekip ve yatırımcı token'larının kademeli olarak serbest kalması.
- Yönetişim gecikmesi: DAO'larda kabul edilen bir değişikliğin uygulanmadan önce beklemesi; kullanıcılara tepki verme süresi tanır.
Nelere dikkat etmeli?
- Zaman kilitli bir varlığa kilit süresi dolana kadar sen de erişemezsin; acil ihtiyaç durumunda bu bir dezavantajdır.
- Bir projenin "likiditeyi kilitledik" demesi, kilidin süresi ve kimin kontrolünde olduğu doğrulanmadan güvence sayılmamalıdır. Kısa süreli ya da sahte kilitler rug pull vakalarında görülmüştür.
- Kilit koşullarını blok gezgininden ya da sözleşme kodundan kontrol etmek en güvenilir yöntemdir.
Sıkça Sorulan Sorular
Zaman kilidi nasıl açılır?
Belirlenen tarih ya da blok yüksekliğine ulaşıldığında harcama kendiliğinden geçerli hâle gelir. Süre dolmadan kilidi açmanın meşru bir yolu yoktur.
Likidite kilidi ile zaman kilidi aynı şey mi?
Likidite kilidi, zaman kilidinin bir uygulamasıdır. LP token'ları belirli bir süre boyunca bir sözleşmede kilitlenir; süre ve sahiplik mutlaka doğrulanmalıdır.