Yatay Analiz Nedir?
İngilizce: Horizontal Analysis
Yayın: · Son güncelleme:
Yatay Analiz Nedir? Kısaca
Yatay analiz, finansal tablolardaki aynı kalemin iki ya da daha fazla dönem arasındaki değişimini tutar ve yüzde olarak inceleyen yöntemdir. Şirketin büyüme hızını ve hangi kalemlerin olağan dışı değiştiğini gösterir.
Yatay analiz, finansal tabloları yan yana koyup "geçen yıla göre ne değişti?" sorusunu sormaktır. Satışların, giderlerin, borçların ya da stokların ne kadar arttığını veya azaldığını görmeni sağlar.
Yatay analiz nedir?
Yatay analizde her kalem için iki hesap yapılır:
- Tutar değişimi = Cari dönem − Önceki dönem
- Yüzde değişim = Tutar değişimi ÷ Önceki dönem × 100
Bu yöntem hem bilançoya hem de gelir tablosuna uygulanabilir.
Örnek
Varsayımsal bir şirketin iki yıllık verileri:
| Kalem | Önceki yıl | Cari yıl | Değişim |
|---|---|---|---|
| Net satışlar | 1.000.000 | 1.300.000 | %30 |
| Faaliyet giderleri | 200.000 | 300.000 | %50 |
| Ticari alacaklar | 150.000 | 270.000 | %80 |
Satışlar yüzde 30 artarken faaliyet giderlerinin yüzde 50 artması, kâr marjının daraldığına işaret eder. Alacakların yüzde 80 artması ise satışların önemli kısmının vadeli yapıldığını ve tahsilatın yavaşlamış olabileceğini düşündürür.
Nasıl yorumlanır?
Yatay analizde amaç, birbirine göre farklı hızda değişen kalemleri yakalamaktır. Satışlar ile alacaklar, satışlar ile stoklar ya da kâr ile nakit akışı arasındaki uyumsuzluklar daha ayrıntılı incelenmesi gereken noktaları gösterir.
Nelere dikkat etmeli?
- Yüksek enflasyon dönemlerinde nominal artışlar gerçek büyüme gibi görünebilir; değişimi enflasyonla karşılaştır.
- Çok küçük bir baz tutar üzerinden hesaplanan yüzdeler abartılı görünebilir.
- İki dönemden fazlasını incelemek için trend analizi, yapıyı görmek için dikey analiz kullan.
Sıkça Sorulan Sorular
Yatay analiz kaç dönemle yapılır?
En az iki dönem gerekir. Genellikle ardışık iki yıl ya da aynı çeyreklerin yıllık karşılaştırması yapılır; daha uzun seriler için trend analizi tercih edilir.
Yatay analizde enflasyon nasıl dikkate alınır?
Nominal değişimler enflasyon oranıyla karşılaştırılır ya da enflasyona göre düzeltilmiş tablolar kullanılır. Böylece artışın ne kadarının gerçek büyüme olduğu görülür.