İçeriğe geç
parazade
Borsa

Stres Testi Nedir?

İngilizce: Stress Test

Yayın: · Son güncelleme:

Stres Testi Nedir? Kısaca

Stres testi, bir portföyün, fonun ya da finansal kuruluşun sert ama mümkün piyasa şoklarında ne kadar zarar göreceğini ölçmek için uç senaryoların uygulandığı risk analizi yöntemidir.

Stres Testi nedir?
İçindekiler
  1. Stres testi nedir, nasıl uygulanır?
  2. Örnek
  3. Nelere dikkat etmeli?

Stres testi, "işler çok kötü giderse ne olur?" sorusuna sayısal cevap arar. Normal dönem verilerine dayanan riske maruz değer gibi ölçülerin gözden kaçırabileceği uç olayları incelemek için kullanılır. Bankalar, portföy yönetim şirketleri ve bireysel yatırımcılar farklı ölçeklerde uygulayabilir.

Stres testi nedir, nasıl uygulanır?

Temel adımlar şöyledir:

  1. Şok belirlenir: Örneğin hisse piyasasında sert düşüş, faizlerde ani yükseliş, kurda keskin hareket.
  2. Portföye uygulanır: Her varlığın bu şok altında değerinin nasıl değişeceği hesaplanır.
  3. Sonuç yorumlanır: Toplam kayıp, teminat ihtiyacı ya da likidite açığı ortaya konur.

İki yaygın yaklaşım vardır:

  • Tarihsel stres testi: Geçmişte yaşanmış bir krizin fiyat hareketleri bugünkü portföye uygulanır.
  • Varsayımsal stres testi: Henüz yaşanmamış ama makul görülen bir şok kurgulanır.

Örnek

Varsayımsal olarak yüzde 60 hisse, yüzde 40 tahvilden oluşan 100.000 TL'lik bir portföy düşün. Hisselerin yüzde 30, tahvillerin yüzde 5 düştüğü bir senaryoda kayıp 60.000 × 0,30 + 40.000 × 0,05 = 20.000 TL olur.

Nelere dikkat etmeli?

  • Kriz anlarında varlıklar arasındaki korelasyon artabilir; testte bunu hesaba katmak gerekir.
  • Kaldıraç kullanan portföylerde kayıp, teminat tamamlama çağrısına ve zorunlu satışa dönüşebilir.
  • Stres testi bir tahmin değildir; yalnız seçilen senaryonun sonucunu gösterir. Farklı senaryolar denemek daha sağlıklı bir resim verir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bankalara uygulanan stres testi ne demek?

Düzenleyici kurumlar, bankaların sermayesinin ağır ekonomik senaryolarda yeterli kalıp kalmayacağını ölçmek için stres testleri yapar. Amaç, finansal sistemin şoklara dayanıklılığını görmektir.

Bireysel yatırımcı stres testi yapabilir mi?

Evet. Portföyündeki her varlık için sert bir düşüş senaryosu belirleyip toplam kaybı basit bir tabloyla hesaplayabilirsin. Bu, kaldıraç ve yoğunlaşma riskini görmeye yardım eder.

İlgili terimler

Senaryo Analizi(Scenario Analysis)Senaryo analizi, bir yatırımın, portföyün ya da şirket değerlemesinin farklı olası gelecek durumlarında (iyimser, baz, kötümser gibi) nasıl sonuç vereceğini karşılaştırmalı olarak inceleyen yöntemdir.Riske Maruz Değer(Value at Risk)Riske maruz değer (Value at Risk, VaR), bir portföyün belirli bir süre içinde, belirli bir güven düzeyinde normal piyasa koşullarında uğrayabileceği en yüksek tahmini kaybı gösteren risk ölçüsüdür.Risk Yönetimi(Risk Management)Risk yönetimi, yatırımlarda karşılaşılabilecek riskleri tanımlama, ölçme ve kabul edilebilir düzeyde tutmak için önlem alma sürecidir. Zarar durdurma, çeşitlendirme, pozisyon büyüklüğü ve kaldıraç kontrolü başlıca araçlarıdır.Kuyruk Riski(Tail Risk)Kuyruk riski, olasılığı düşük görülen ancak gerçekleştiğinde çok büyük kayıplara yol açan aşırı piyasa hareketlerinin riskidir. Adını getiri dağılımının uç kısımlarından (kuyruklarından) alır.Teminat(Collateral)Teminat, bir borcun ya da yükümlülüğün yerine getirilmesini güvence altına almak için alacaklıya verilen mal, hak, para veya kişisel taahhüttür; borç ödenmezse alacaklı teminata başvurabilir.Likidite(Liquidity)Likidite, bir varlığın değerinden önemli bir kayıp yaşanmadan hızlıca nakde çevrilebilme kolaylığıdır. Kavram; varlıklar, piyasalar ve şirketlerin kısa vadeli borç ödeme gücü için kullanılır.Kaldıraç(Leverage)Kaldıraç, yatırımcının borç ya da türev ürünler aracılığıyla kendi sermayesinden daha büyük bir pozisyon açabilmesidir. Kazançları büyütebildiği gibi kayıpları da aynı oranda büyütür.