İçeriğe geç
parazade
Borsa

Riske Maruz Değer Nedir?

İngilizce: Value at Risk

Yayın: · Son güncelleme:

Riske Maruz Değer Nedir? Kısaca

Riske maruz değer (Value at Risk, VaR), bir portföyün belirli bir süre içinde, belirli bir güven düzeyinde normal piyasa koşullarında uğrayabileceği en yüksek tahmini kaybı gösteren risk ölçüsüdür.

Riske Maruz Değer nedir?
İçindekiler
  1. Riske maruz değer nedir, nasıl hesaplanır?
  2. Örnek
  3. Sınırları nelerdir?

Riske maruz değer (RMD ya da İngilizce kısaltmasıyla VaR), bir portföyün kısa bir dönemde ne kadar kaybedebileceğini tek bir rakamla özetler. Üç bileşeni vardır: tutar, süre ve güven düzeyi. Bankalar, portföy yöneticileri ve fonlar risk ölçümünde yaygın olarak kullanır.

Riske maruz değer nedir, nasıl hesaplanır?

"Bir günlük, yüzde 99 güven düzeyinde VaR 1 milyon TL" ifadesi şunu anlatır: Normal piyasa koşullarında, 100 işlem gününün yaklaşık 99'unda günlük kaybın 1 milyon TL'yi aşmaması beklenir. Kalan yaklaşık 1 günde kayıp bu tutarı aşabilir.

Üç yaygın yöntem:

  • Tarihsel simülasyon: Geçmiş fiyat değişimleri bugünkü portföye uygulanır ve kayıplar sıralanır.
  • Parametrik (varyans-kovaryans): Getirilerin normal dağıldığı varsayılır; ortalama, volatilite ve korelasyonlarla hesaplanır.
  • Monte Carlo simülasyonu: Binlerce rastgele senaryo üretilir ve kayıp dağılımı çıkarılır.

Örnek

Varsayımsal olarak 1.000.000 TL'lik bir portföyün günlük standart sapması yüzde 2 olsun. Parametrik yöntemle yüzde 95 güven düzeyinde (yaklaşık 1,65 standart sapma) günlük VaR ≈ 1.000.000 × 0,02 × 1,65 = 33.000 TL olur.

Sınırları nelerdir?

  • VaR, eşik aşıldığında kaybın ne kadar büyük olacağını söylemez. Bunun için beklenen kayıp (CVaR) gibi ölçüler kullanılır.
  • Normal dağılım varsayımı, ani çöküşleri ve kuyruk riskini olduğundan küçük gösterebilir.
  • Geçmiş veriye dayandığı için yeni tür krizleri yakalayamayabilir; bu yüzden stres testleriyle desteklenir.

Sıkça Sorulan Sorular

VaR ne demek?

VaR, Value at Risk ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede riske maruz değer olarak kullanılır. Belirli süre ve güven düzeyinde beklenen en yüksek kaybı tahmin eder.

Riske maruz değer kaybın üst sınırı mıdır?

Hayır. VaR yalnız belirli bir olasılıkla aşılmaması beklenen tutarı gösterir. Olağanüstü günlerde kayıp VaR'ın çok üzerine çıkabilir.

İlgili terimler

Stres Testi(Stress Test)Stres testi, bir portföyün, fonun ya da finansal kuruluşun sert ama mümkün piyasa şoklarında ne kadar zarar göreceğini ölçmek için uç senaryoların uygulandığı risk analizi yöntemidir.Risk Yönetimi(Risk Management)Risk yönetimi, yatırımlarda karşılaşılabilecek riskleri tanımlama, ölçme ve kabul edilebilir düzeyde tutmak için önlem alma sürecidir. Zarar durdurma, çeşitlendirme, pozisyon büyüklüğü ve kaldıraç kontrolü başlıca araçlarıdır.Kuyruk Riski(Tail Risk)Kuyruk riski, olasılığı düşük görülen ancak gerçekleştiğinde çok büyük kayıplara yol açan aşırı piyasa hareketlerinin riskidir. Adını getiri dağılımının uç kısımlarından (kuyruklarından) alır.Volatilite(Volatility)Volatilite, bir varlığın fiyatının belirli bir dönemde ne kadar ve ne sıklıkla dalgalandığını gösteren ölçüdür. Yüksek volatilite fiyatın hızlı ve sert hareket ettiğini, düşük volatilite ise daha durgun seyrettiğini gösterir.Halka Arz Getirisi(IPO Return)Halka arz getirisi, halka arzda belirlenen fiyattan alınan payların, borsada işlem görmeye başladıktan sonraki fiyatına göre sağladığı yüzde kazanç ya da kayıptır; genellikle ilk işlem günü ve belirli dönemler için hesaplanır.Bileşik Endeks(Composite Index)Bileşik endeks (composite index), bir borsada işlem gören hisselerin tamamını ya da çok geniş bir bölümünü veya farklı göstergeleri tek bir sayıda birleştirerek piyasanın genel durumunu yansıtan endekstir.