Merkezi Yönetim Bütçesi Nedir?
İngilizce: Central Government Budget
Yayın: · Son güncelleme:
Merkezi Yönetim Bütçesi Nedir? Kısaca
Merkezi yönetim bütçesi, Türkiye'de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na ekli cetvellerde yer alan genel bütçeli idareler, özel bütçeli idareler ve düzenleyici ve denetleyici kurumların bütçelerinden oluşan, her yıl kanunla kabul edilen bütçedir.
Merkezi yönetim bütçesi, devletin bir mali yıl içinde elde etmeyi öngördüğü gelirleri ve yapmayı planladığı harcamaları gösteren temel bütçe belgesidir. Türkiye'de her yıl "Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu" adıyla çıkarılır ve mali yıl takvim yılıyla aynıdır.
Merkezi yönetim bütçesi nedir?
5018 sayılı Kanun'a göre merkezi yönetim bütçesi üç bölümden oluşur:
| Cetvel | Kapsam | Örnek |
|---|---|---|
| (I) sayılı cetvel | Genel bütçeli idareler | Bakanlıklar ve bağlı birimler |
| (II) sayılı cetvel | Özel bütçeli idareler | Üniversiteler, bazı kamu kurumları |
| (III) sayılı cetvel | Düzenleyici ve denetleyici kurumlar | Bağımsız üst kurullar |
Belediyeler, il özel idareleri ve sosyal güvenlik kurumları bu bütçenin kapsamında değildir; onların kendi bütçeleri vardır. Hepsi birlikte "genel yönetim" olarak adlandırılır.
Bütçe süreci nasıl işler?
- Orta Vadeli Program ve Orta Vadeli Mali Plan ile makroekonomik hedefler ve harcama tavanları belirlenir.
- Kamu idareleri bu çerçeveye göre bütçe tekliflerini hazırlar.
- Bütçe kanun teklifi Cumhurbaşkanı tarafından TBMM'ye sunulur.
- Teklif, Plan ve Bütçe Komisyonu'nda ve Genel Kurul'da görüşülerek kabul edilir.
- Yıl içinde uygulanır; uygulama sonuçları kesin hesap ile TBMM'ye sunulur ve Sayıştay denetimine tabidir.
Bütçe dengesi nasıl izlenir?
Bütçe gelirleri ile giderleri arasındaki fark bütçe dengesini verir. Giderler gelirleri aşarsa bütçe açığı, gelirler giderleri aşarsa bütçe fazlası oluşur. Faiz giderleri hariç tutularak hesaplanan faiz dışı denge ise devletin mali disiplinini değerlendirmede ayrıca izlenir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı merkezi yönetim bütçe gerçekleşmelerini aylık olarak yayımlar. Güncel rakamları ve yıllık bütçe kanununu Resmî Gazete ile bakanlığın resmî kaynaklarından kontrol edebilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Merkezi yönetim bütçesi hangi kurumları kapsar?
5018 sayılı Kanun'a ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan genel bütçeli idareleri, özel bütçeli idareleri ve düzenleyici ve denetleyici kurumları kapsar. Mahalli idareler ve sosyal güvenlik kurumları bu kapsamda değildir.
Merkezi yönetim bütçesini kim kabul eder?
Bütçe kanun teklifi Cumhurbaşkanı tarafından TBMM'ye sunulur, Plan ve Bütçe Komisyonu'nda ve Genel Kurul'da görüşüldükten sonra kanun olarak kabul edilir.