Faiz Dışı Denge Nedir?
İngilizce: Primary Balance
Yayın: · Son güncelleme:
Faiz Dışı Denge Nedir? Kısaca
Faiz dışı denge, devletin bütçe gelirleri ile faiz ödemeleri hariç tutulmuş harcamaları arasındaki farktır. Pozitifse faiz dışı fazla, negatifse faiz dışı açık vardır; kamu maliyesinin borç faizinden bağımsız gidişatını gösterir.
Faiz dışı denge (İngilizcesiyle primary balance), bir devletin toplam gelirlerinden, borç faizleri dışındaki tüm harcamalarını çıkardığında kalan tutardır. Kısacası bütçenin, geçmiş borçların faiz yükü hesaba katılmadan nasıl durduğunu gösterir.
Faiz dışı denge nedir?
Bütçe dengesi iki şekilde okunabilir. Genel bütçe dengesi tüm harcamaları içerir; faiz dışı denge ise faiz ödemelerini ayırır. Bunun nedeni, faiz giderlerinin büyük ölçüde geçmişte alınan borçlardan kaynaklanması ve bugünkü hükümetin harcama tercihlerini tam yansıtmamasıdır. Gelirler faiz hariç harcamalardan fazlaysa faiz dışı fazla, azsa faiz dışı açık oluşur.
Nasıl hesaplanır?
Formül basittir:
Faiz dışı denge = Bütçe gelirleri − (Toplam harcamalar − Faiz giderleri)
Varsayımsal bir örnek: Bir ülkenin yıllık geliri 1.000 birim, toplam harcaması 1.100 birim ve bunun 150 birimi faiz ödemesi olsun. Genel bütçe 100 birim açık verir. Ancak faiz hariç harcama 950 birim olduğundan faiz dışı denge 50 birim fazladır. Yani devlet, faiz yükü olmasaydı gelirleriyle harcamalarını karşılayabiliyor demektir.
Neden önemli?
Faiz dışı fazla, borcun sürdürülebilirliği için kritik bir göstergedir. Ekonomi büyüme hızı borçların faiz oranının altında kalıyorsa, kamu borcu oranının artmaması için genellikle faiz dışı fazla vermek gerekir. Bu yüzden kredi derecelendirme kuruluşları ve uluslararası kurumlar bu kalemi yakından izler. Türkiye'de merkezi yönetim bütçe gerçekleşmeleri Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından düzenli olarak yayımlanır; güncel verileri resmî kaynaktan kontrol edebilirsin. Daha geniş tablo için bütçe açığı kavramına da bakabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Faiz dışı fazla vermek bütçenin fazla verdiği anlamına mı gelir?
Hayır. Faiz dışı denge fazla verirken faiz ödemeleri eklendiğinde genel bütçe yine açık verebilir. İki gösterge farklı soruları yanıtlar.
Faiz dışı denge neden borç sürdürülebilirliği için önemlidir?
Borç oranını sabit tutmak için devletin, faiz yükünü karşılayacak kadar kaynak yaratması gerekir. Faiz dışı fazla bu kaynağın bütçeden üretilip üretilmediğini gösterir.