Kosinüs Benzerliği Nedir?
İngilizce: Cosine Similarity
Yayın: · Son güncelleme:
Kosinüs Benzerliği Nedir? Kısaca
Kosinüs benzerliği (cosine similarity), iki vektör arasındaki açının kosinüsünü hesaplayarak bu vektörlerin ne kadar aynı yönü gösterdiğini ölçen bir benzerlik ölçüsüdür. Değer 1'e yaklaştıkça vektörler, dolayısıyla temsil ettikleri metinler daha benzer kabul edilir.
Kosinüs benzerliği, anlamsal arama ve RAG sistemlerinde metinlerin birbirine ne kadar yakın olduğunu ölçmek için en sık kullanılan yöntemdir.
Kosinüs benzerliği nedir?
Bir metin embedding modeliyle sayılardan oluşan bir vektöre çevrildiğinde, bu vektör çok boyutlu bir uzayda bir yönü gösterir. Anlamca yakın metinlerin vektörleri benzer yönlere bakar. Kosinüs benzerliği, vektörlerin uzunluğuyla değil, yalnızca yönüyle ilgilenir.
| Değer | Anlamı |
|---|---|
| 1 | Aynı yön, en yüksek benzerlik |
| 0 | Dik açı, ilişkisiz |
| -1 | Zıt yön |
Nasıl hesaplanır?
Formül şudur: iki vektörün nokta çarpımı, vektörlerin uzunluklarının çarpımına bölünür.
kosinüs benzerliği = (A · B) / (|A| × |B|)
Varsayımsal bir örnek: A = (1, 2) ve B = (2, 4) vektörleri farklı uzunlukta olsa da tamamen aynı yönü gösterir; kosinüs benzerlikleri 1'dir. Vektörler önceden birim uzunluğa normalleştirilmişse, kosinüs benzerliği doğrudan nokta çarpımına eşit olur; bu da hesaplamayı hızlandırır.
Nelere dikkat etmeli?
- Yüksek benzerlik, iki metnin aynı şeyi söylediğini garanti etmez; "faiz yükseldi" ile "faiz düştü" cümleleri birbirine oldukça yakın puan alabilir.
- Farklı embedding modellerinin ürettiği vektörler birbiriyle karşılaştırılamaz.
- Benzerlik eşiği modele ve veriye göre değişir; sabit bir "iyi değer" yoktur, kendi verinle ayarlaman gerekir.
Uzunluğun da önemli olduğu durumlarda öklid uzaklığı gibi ölçüler tercih edilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kosinüs benzerliği kaç olmalı?
Evrensel bir eşik yoktur. Değerin anlamı kullanılan embedding modeline ve veriye göre değişir; uygun eşik kendi örneklerinle test edilerek belirlenmelidir.
Kosinüs benzerliği ile öklid uzaklığı arasındaki fark nedir?
Kosinüs benzerliği yalnızca vektörlerin yönüne bakar. Öklid uzaklığı ise iki nokta arasındaki düz mesafeyi ölçer ve vektörlerin uzunluğundan da etkilenir.