İçeriğe geç
parazade
Yapay Zeka

Anlamsal Arama Nedir?

İngilizce: Semantic Search

Yayın: · Son güncelleme:

Anlamsal Arama Nedir? Kısaca

Anlamsal arama (semantic search), kelimelerin birebir eşleşmesi yerine sorgunun ve belgelerin anlamını karşılaştırarak sonuç getiren arama yöntemidir. Farklı kelimelerle sorulan aynı soruya da ilgili içerikleri bulabilir.

Anlamsal Arama nedir?
İçindekiler
  1. Nasıl çalışır?
  2. Anahtar kelime aramasıyla karşılaştırma
  3. Nelere dikkat etmeli?

Anlamsal arama, kullanıcının ne yazdığından çok ne demek istediğine odaklanan arama yaklaşımıdır. Klasik anahtar kelime aramasında "kredi kartı borcu" yazınca içinde bu kelimeler geçen sayfalar gelir. Anlamsal aramada ise "kart ekstremi ödeyemiyorum" gibi farklı ifadelerle yazılmış ama aynı konuyu anlatan içerikler de bulunabilir.

Nasıl çalışır?

Anlamsal arama genellikle embedding adı verilen sayısal temsillerle çalışır:

  1. Belgeler bir modelle vektörlere çevrilir ve bir vektör veritabanında saklanır.
  2. Kullanıcının sorgusu da aynı modelle vektöre çevrilir.
  3. Sorgu vektörüne en yakın belge vektörleri bulunur ve sonuç olarak gösterilir.

Yakınlık çoğu zaman kosinüs benzerliği gibi ölçülerle hesaplanır.

Anahtar kelime aramasıyla karşılaştırma

Özellik Anahtar kelime Anlamsal
Eş anlamlılar Zayıf Güçlü
Kesin terim, kod, numara Güçlü Zayıf olabilir
Hız ve maliyet Düşük maliyet Model ve ek altyapı gerekir

Bu yüzden birçok sistem iki yöntemi birleştiren "hibrit arama" kullanır.

Nelere dikkat etmeli?

Anlamsal arama, IBAN numarası, ürün kodu ya da kanun maddesi numarası gibi kesin eşleşme gereken sorgularda yanılabilir. Sonuçların kalitesi, kullanılan modelin dili ne kadar iyi bildiğine bağlıdır; Türkçe içerik için Türkçeyi iyi destekleyen modeller seçilmelidir. RAG sistemlerinde yanlış belge getirilirse, dil modeli de bu yanlış bağlama dayanarak hatalı cevap üretebilir. Bu nedenle arama sonuçları düzenli olarak örnek sorularla test edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Anlamsal arama Google aramasıyla aynı mı?

Modern arama motorları anlamsal yöntemleri başka birçok sinyalle birlikte kullanır. Anlamsal arama ise genel bir tekniktir; şirket belgeleri ya da uygulama içi arama gibi küçük ölçeklerde de uygulanabilir.

Anlamsal arama her zaman daha iyi sonuç verir mi?

Hayır. Eş anlamlı ve doğal dil sorgularında güçlüdür, ama kesin kod ya da numara aramalarında anahtar kelime araması daha güvenilirdir. Bu nedenle hibrit arama sık tercih edilir.

İlgili terimler

Vektör Veritabanı(Vector Database)Vektör veritabanı, metin, görsel ya da ses gibi verilerin anlamını temsil eden sayısal vektörleri (embedding) saklayan ve bunlar arasında benzerlik araması yapmak için optimize edilmiş veri tabanı türüdür.EmbeddingEmbedding, bir kelimenin, cümlenin, belgenin ya da görselin anlamını sayılardan oluşan bir vektörle temsil etme yöntemidir. Anlamca birbirine yakın içeriklerin vektörleri de birbirine yakın olduğu için anlamsal arama ve RAG sistemlerinin temelini oluşturur.RAG(Retrieval-Augmented Generation)RAG (Retrieval-Augmented Generation, erişimle zenginleştirilmiş üretim), bir dil modelinin soruyu cevaplamadan önce bir belge koleksiyonunda ilgili bölümleri bulup bu bölümlere dayanarak yanıt yazmasını sağlayan yöntemdir. Modeli yeniden eğitmeden kendi belgeleriniz hakkında soru sormanızı sağlar.Doğal Dil İşleme(Natural Language Processing)Doğal dil işleme (NLP), bilgisayarların insan dilini yazılı ya da sözlü olarak anlamasını, işlemesini ve üretmesini sağlayan yapay zekâ ve dilbilim alanıdır.Kredi Kartı(Credit Card)Kredi kartı, bankanın belirlediği limit dahilinde alışveriş ve nakit çekim yapmanı sağlayan, harcamaların dönem sonunda toplu ya da taksitli olarak ödendiği bir ödeme ve kısa vadeli borçlanma aracıdır.Görüntü Tanıma(Image Recognition)Görüntü tanıma (image recognition), bir yapay zekâ sisteminin fotoğraf ya da videodaki nesneleri, yüzleri, hayvanları, yazıları veya sahneleri tespit edip tanımlamasıdır. Bilgisayarlı görünün temel görevlerinden biridir.