Erişim Kontrolü Nedir?
İngilizce: Access Control
Yayın: · Son güncelleme:
Erişim Kontrolü Nedir? Kısaca
Erişim kontrolü, bir kaynağa, örneğin dosyaya, uygulamaya, ağa ya da fiziksel bir odaya kimin, ne zaman ve hangi yetkiyle ulaşabileceğini belirleyip uygulayan güvenlik mekanizmalarının bütünüdür.
Erişim kontrolü nedir?
Erişim kontrolü, "kim neye erişebilir?" sorusunun cevabını veren güvenlik düzenidir. Bir binadaki kartlı turnike de, bir klasöre yalnızca belirli kişilerin girebilmesi de erişim kontrolüdür. Amaç, yetkisiz kişileri dışarıda tutarken yetkili kişilerin işini aksatmamaktır.
Süreç genellikle iki adımda işler. Önce kimlik doğrulama ile kişinin kim olduğu anlaşılır, ardından yetkilendirme ile neye izin verileceğine karar verilir.
Yaygın modeller nelerdir?
| Model | Mantığı | Örnek |
|---|---|---|
| Rol tabanlı (RBAC) | Yetki, kişinin rolüne bağlıdır | Muhasebe rolü finans klasörünü görür |
| İsteğe bağlı (DAC) | Kaynağın sahibi kime izin vereceğini seçer | Bir belgeyi paylaştığınız kişiler |
| Zorunlu (MAC) | Merkezî gizlilik seviyeleri belirler | Askerî ve kamu sistemleri |
| Öznitelik tabanlı (ABAC) | Konum, saat, cihaz gibi koşullar | Yalnızca mesai saatinde erişim |
Şirketlerde en sık görülen model rol tabanlı olandır, çünkü yönetimi kolaydır.
Nelere dikkat etmeli?
Erişim kontrolünün en zayıf noktası çoğu zaman güncel tutulmamasıdır. Örneğin 50 kişilik bir şirkette her yıl birkaç kişi departman değiştirir; eski yetkiler kaldırılmazsa bir stajyer bile maaş tablosuna ulaşabilir hâle gelebilir.
Yetkileri belirli aralıklarla gözden geçirin ve kişiye yalnızca işi için gerekeni verin. Bulut klasörlerinde "bağlantıyı bilen herkes görebilir" ayarını kullanmadan önce kimlerin erişeceğini düşünün.
Sıkça Sorulan Sorular
Erişim kontrolü yalnızca bilgisayar sistemleri için mi geçerli?
Hayır. Kartlı kapılar, kilitli dolaplar ve güvenlik görevlisi de fiziksel erişim kontrolü örnekleridir; dijital sistemlerde aynı mantık hesaplar ve izinlerle uygulanır.
Rol tabanlı erişim kontrolü ne demek?
Yetkilerin tek tek kişilere değil, satış, muhasebe ya da yönetici gibi rollere atandığı modeldir. Kişi bir role eklendiğinde o rolün tüm izinlerini otomatik olarak alır.