Emisyon Ticaret Sistemi Nedir?

Emisyon ticaret sistemi nedir?

Emisyon ticaret sistemi (ETS), "tavan ve ticaret" (cap and trade) olarak da bilinen bir karbon fiyatlama yöntemidir. Devlet, kapsama giren tesislerin toplam salım miktarı için bir tavan belirler. Bu tavan kadar salım izni (tahsisat) oluşturulur; her izin genellikle bir ton karbondioksit eşdeğeri salım hakkını temsil eder. Şirketler yaptıkları salım kadar izni dönem sonunda teslim etmek zorundadır.

Nasıl işler?

1. Tavan belirlenir: Toplam salım sınırı konur ve zamanla düşürülür.
2. İzinler dağıtılır: Bir kısmı ücretsiz tahsis edilir, bir kısmı açık artırmayla satılır.
3. Ticaret yapılır: Salımını azaltan şirket artan iznini satabilir; fazla salım yapan şirket ise ek izin satın almak zorundadır.
4. İzleme ve doğrulama: Salımlar ölçülür, raporlanır ve bağımsız olarak doğrulanır.
5. Teslim: Dönem sonunda yeterli izin teslim edilmezse yaptırım uygulanır.

Varsayımsal bir örnek: İki fabrikadan biri salımını ucuza azaltabiliyorsa, azalttığı kısım için elinde kalan izinleri diğer fabrikaya satabilir. Böylece toplam hedef, en düşük maliyetle sağlanmış olur.

Dünyada ve Türkiye'de ETS

Dünyanın en bilinen örneği, 2005'ten beri yürürlükte olan AB Emisyon Ticaret Sistemi'dir. Türkiye'de ise 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7552 sayılı İklim Kanunu, ulusal bir emisyon ticaret sisteminin kurulmasına yasal dayanak oluşturmuştur. Sistemin kapsamı, eşikleri ve takvimi ikincil düzenlemelerle belirlendiği için güncel ayrıntıları İklim Değişikliği Başkanlığı ve Resmî Gazete'den kontrol et. Ulusal bir ETS, AB'nin Sınırda Karbon Düzenlemesi açısından da önem taşır.

Avantajları ve riskleri

ETS, toplam salım miktarında kesinlik sağlar ve azaltımın en ucuz yapılabildiği yerde gerçekleşmesine imkân tanır. Ancak izin fiyatları dalgalı olabilir; aşırı ücretsiz tahsis sistemi zayıflatabilir. Bu yüzden ETS, karbon vergisi gibi araçlarla birlikte tartışılır.