İleri Ders 3: ÇOKEĞER ve İLKEŞLEŞEN ile Karar Tabloları

Ne zaman ÇOKEĞER gerekir?

Bir hücrenin sonucu üç ya da daha fazla duruma göre değişiyorsa ÇOKEĞER, iç içe EĞER'den daha okunur bir yol sunar. Sınav notunu harfe çeviren bir formül EĞER ile =EĞER(B2>=85;"Pekiyi";EĞER(B2>=70;"İyi";EĞER(B2>=50;"Geçti";"Kaldı"))) biçiminde yazılır. Parantezleri saymak zorlaşır ve araya yeni bir basamak eklemek hata riskini artırır.

Aynı kural ÇOKEĞER ile koşul-sonuç çiftleri olarak dizilir: =ÇOKEĞER(B2>=85;"Pekiyi";B2>=70;"İyi";B2>=50;"Geçti";DOĞRU;"Kaldı"). Excel çiftleri soldan sağa okur ve DOĞRU olan ilk koşulun sonucunu döndürür. ÇOKEĞER, Excel 2019 ve sonraki sürümlerde ve Microsoft 365'te vardır.

Koşulların sırası sonucu belirler

ÇOKEĞER ilk DOĞRU koşulda durduğu için basamakları en dar koşuldan en genişe doğru yazmanız gerekir. 74 puan alan Mert için yukarıdaki formül önce 85'i dener, sağlanmayınca 70'e geçer ve "İyi" döndürür.

Sırayı ters çevirip B2>=50 koşulunu başa yazarsanız 92 alan Ayşe de "Geçti" alır. Formül hata vermez, sadece yanlış sonuç üretir. Bu yüzden basamaklı kurallarda en az bir uç değerle, örneğin tam 85 ile, formülü sınamak iyi bir alışkanlıktır.

Varsayılan sonuç için DOĞRU

ÇOKEĞER'de "hiçbiri değilse" anlamına gelen ayrı bir argüman yoktur. Son çifte koşul olarak DOĞRU yazarsanız bu çift her zaman sağlanır ve varsayılan sonuç olur. Yazmazsanız hiçbir koşula uymayan satırda #YOK hatası görürsünüz.

İLKEŞLEŞEN ile kod eşleştirme

İLKEŞLEŞEN, bir değeri sabit seçeneklerle karşılaştırır ve eşleşenin sonucunu döndürür. Kargo kodlarını açıklamaya çeviren =İLKEŞLEŞEN(B2;"H";"Hızlı teslimat";"N";"Normal teslimat";"Bilinmeyen kod") formülünde B2 bir kez yazılır. ÇOKEĞER ile aynı işi yapmak için her koşulda B2'yi tekrarlamanız gerekirdi.

Eşi olmayan son argüman, hiçbir seçenek eşleşmediğinde dönen varsayılan değerdir. S-103 siparişindeki E kodu listede olmadığı için "Bilinmeyen kod" döner. İLKEŞLEŞEN yalnızca tam eşitliği sınar; büyüktür ya da küçüktür gibi karşılaştırmalar için ÇOKEĞER kullanılır.

Seçenek sayısı onu geçiyorsa kodları ayrı bir tabloya yazıp ÇAPRAZARA ile aramak daha kolay bakım sağlar. Yeni kod eklemek için formülü değil tabloyu güncellersiniz.

İki koşullu karar tablosu

Gerçek kurallar çoğu zaman iki koşula bağlıdır. Bir toptancının indirim politikası şöyle olsun: kurumsal müşteri ve 10.000 TL üzeri sipariş %12, diğer kurumsal siparişler %7, bireysel müşteride 10.000 TL üzeri %5, geri kalan %0. Oranlar örnek amaçlıdır.

Bu tablo =ÇOKEĞER(VE(A2="Kurumsal";B2>=10000);0,12;A2="Kurumsal";0,07;B2>=10000;0,05;DOĞRU;0) ile tek formüle sığar. 8.500 TL'lik kurumsal sipariş ilk koşulu sağlamaz, ikinci koşul olan kurumsal müşteriye uyar ve %7 alır. VE'li basamağın en başta olması burada da sıranın önemini gösterir.

Eşikleri hücreye taşımak

Kural değişebiliyorsa eşikleri ve sonuçları formülün içine yazmak yerine hücrelere koyun. Kargo kuralında 1.000 ve 500 TL eşiklerini F2 ve F3'e, ücretleri G2, G3 ve G4'e yazdığınızı düşünün. Formül =ÇOKEĞER(B2>=$F$2;$G$2;B2>=$F$3;$G$3;DOĞRU;$G$4) biçimine gelir.

Mağaza ücretsiz kargo sınırını 1.250 TL'ye çektiğinde yalnızca F2'yi değiştirirsiniz. Yüzlerce satıra kopyalanmış formüle dokunmanız gerekmez. Kuralın kendisi de sayfada görünür hâle gelir, böylece raporu okuyan kişi hangi eşiklerin uygulandığını formül çubuğunu açmadan görür.

Gözden kaçan iki tuzak

İlk tuzak, sayının metin olarak girilmiş olmasıdır. Excel karşılaştırmada metni her zaman sayıdan büyük kabul eder. Başka bir sistemden kopyalanan "640" metni B2>=1000 sınamasında DOĞRU döner ve sipariş yanlışlıkla ücretsiz kargoya düşer. Hücrenin sol üst köşesindeki yeşil üçgen ya da sola yaslı sayı bu durumun işaretidir; SAYIYAÇEVİR ile ya da hücreyi sayı biçimine çevirerek düzeltirsiniz.

İkinci tuzak, metin koşullarındaki görünmez boşluklardır. Müşteri tipi hücresinde "Kurumsal " yazıyorsa A2="Kurumsal" YANLIŞ olur ve müşteri bir alt basamağa iner. Formül hata vermediği için fark etmek zordur. Kaynak sütunu KIRP ile temizlemek ya da koşulu KIRP(A2)="Kurumsal" biçiminde yazmak bu riski kaldırır.

Büyük ve küçük harf ise sorun yaratmaz. Eşittir karşılaştırması harf büyüklüğüne duyarsızdır, "kurumsal" ile "Kurumsal" aynı kabul edilir.

Sıradaki adım

Alıştırmada sipariş tutarına göre kargo ücretini ÇOKEĞER ile belirleyeceksiniz. Formülü yazdıktan sonra tutarı tam 1.000 ve tam 500 yaparak sınır değerlerin doğru basamağa düştüğünü kontrol edin. Sonra aynı kuralı eşikleri hücrelere taşıyarak yeniden yazın ve ücretsiz kargo sınırını değiştirip sonuçların nasıl güncellendiğine bakın.

=ÇOKEĞER(B3>=85;"Pekiyi";B3>=70;"İyi";B3>=50;"Geçti";DOĞRU;"Kaldı")

=IFS(B3>=85,"Pekiyi",B3>=70,"İyi",B3>=50,"Geçti",TRUE,"Kaldı")

=İLKEŞLEŞEN(B4;"H";"Hızlı teslimat";"N";"Normal teslimat";"Bilinmeyen kod")

=SWITCH(B4,"H","Hızlı teslimat","N","Normal teslimat","Bilinmeyen kod")

=ÇOKEĞER(VE(A2="Kurumsal";B2>=10000);0,12;A2="Kurumsal";0,07;B2>=10000;0,05;DOĞRU;0)

=IFS(AND(A2="Kurumsal",B2>=10000),0.12,A2="Kurumsal",0.07,B2>=10000,0.05,TRUE,0)