Uzman Sistem Nedir?
İngilizce: Expert System
Yayın: · Son güncelleme:
Uzman Sistem Nedir? Kısaca
Uzman sistem, belirli bir alandaki insan uzmanların bilgisini kurallar hâlinde saklayan ve bu kuralları kullanarak sorunlara öneri ya da karar üreten bilgisayar programıdır. Sembolik yapay zekânın en bilinen uygulamalarındandır.
Uzman sistem (expert system), dar bir konuda uzman bir insanın akıl yürütmesini taklit etmek için tasarlanmış yazılımdır. Bilgi genellikle "eğer belirti X ve Y varsa, olası neden Z'dir" türünden kurallarla tutulur; sistem bu kuralları kullanıcının verdiği bilgilere uygulayarak sonuca ulaşır.
Uzman sistem nedir?
Uzman sistemler 1970'ler ve 1980'lerde yapay zekânın ticari olarak en çok ilgi gören alanıydı. Tıbbi tanıya yardımcı olmak için geliştirilen MYCIN ya da bilgisayar donanımı yapılandırmak için kullanılan XCON gibi örnekler bu dönemin bilinen projeleridir. Bu sistemler istatistiksel öğrenmeye değil, uzmanlarla görüşülerek elle yazılmış kurallara dayanıyordu.
Uzman sistemin bileşenleri
| Bileşen | Görevi |
|---|---|
| Bilgi tabanı | Alanla ilgili kuralları ve olguları saklar |
| Çıkarım motoru | Kuralları verilere uygulayarak sonuç türetir |
| Açıklama modülü | Sonuca hangi kurallarla ulaşıldığını gösterir |
| Kullanıcı arayüzü | Soruları sorar, sonucu sunar |
Çıkarım motoru ileri zincirleme (verilerden sonuca) ya da geri zincirleme (bir hipotezden başlayıp onu doğrulayan verileri arama) yöntemini kullanabilir.
Nelere dikkat etmeli?
Uzman sistemlerin en büyük avantajı kararlarının açıklanabilir olmasıdır. Ancak kuralları yazmak zahmetlidir, bilgi güncellemek zordur ve sistem tanımadığı bir durumla karşılaşınca kolayca başarısız olur. Bu "bilgi edinme darboğazı", veriden öğrenen makine öğrenmesi yöntemlerinin öne çıkmasında etkili oldu. Yine de kural tabanlı mantık, bugün de denetim, uyumluluk ve teşhis destek araçlarında kullanılmaya devam eder.
Sıkça Sorulan Sorular
Uzman sistem ile makine öğrenmesi arasındaki fark nedir?
Uzman sistem, insanların elle yazdığı kurallara dayanır. Makine öğrenmesi ise kuralları açıkça yazmak yerine örnek verilerden örüntüleri kendisi öğrenir.
Uzman sistemler bugün hâlâ kullanılıyor mu?
Evet, kural tabanlı karar destek sistemleri bazı tanı, denetim ve yapılandırma araçlarında hâlâ kullanılıyor. Çoğu zaman makine öğrenmesi bileşenleriyle birlikte çalışıyorlar.