Profilleme Nedir?
İngilizce: Profiling
Yayın: · Son güncelleme:
Profilleme Nedir? Kısaca
Profilleme, kişisel verilerin otomatik yöntemlerle işlenerek bir kişinin ilgi alanları, davranışları, ekonomik durumu, sağlığı veya güvenilirliği gibi özelliklerinin analiz edilmesi ya da tahmin edilmesidir.
Profilleme (profiling), bireyler hakkında toplanan verilerden onların özelliklerine ve gelecekteki davranışlarına dair çıkarımlar yapılmasıdır. Reklamcılık, bankacılık, sigortacılık ve işe alım gibi birçok alanda kullanılır.
Profilleme nedir?
Bir kişinin internetteki gezinme geçmişi, alışveriş kayıtları, konum bilgisi ve sosyal medya etkileşimleri bir araya getirildiğinde, onun hakkında ayrıntılı bir resim oluşturulabilir. Makine öğrenmesi modelleri bu verilerden kişinin yaşı, ilgi alanları, gelir düzeyi veya bir ürünü satın alma olasılığı gibi özellikleri tahmin eder.
Kullanım alanları
- Hedefli reklamcılık: Kullanıcılara ilgilerine göre reklam gösterme.
- Kredi değerlendirmesi: Geri ödeme olasılığının tahmini.
- Dolandırıcılık önleme: Olağan dışı davranışların fark edilmesi.
- Müşteri segmentasyonu: Benzer müşterilerin gruplanması.
- Kişiselleştirme: İçerik ve öneri sistemleri.
Riskleri
- Gizlilik: Kişiler hakkında açıkça paylaşmadıkları hassas özellikler, örneğin sağlık durumu, tahmin edilebilir.
- Ayrımcılık: Modeller, eğitim verisindeki önyargıları yeniden üretebilir ve bazı grupları dezavantajlı duruma düşürebilir.
- Şeffaflık eksikliği: Kişiler hangi profile dahil edildiklerini ve bunun sonuçlarını genellikle bilmez.
- Manipülasyon: Ayrıntılı profiller, kişilerin zayıf noktalarını hedefleyen mesajlar için kullanılabilir.
Hakların ve dikkat etmen gerekenler
Kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenlemeler, otomatik işlemeye dayalı kararlar konusunda bireylere çeşitli haklar tanır; örneğin Türkiye'de Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında veri sorumlusuna başvurarak verilerinin nasıl işlendiğini öğrenme hakkın bulunur. Hakların ayrıntıları ve güncel düzenlemeler için resmî kaynakları kontrol etmelisin. Uygulamaların gizlilik ayarlarını incelemek, reklam kişiselleştirmesini sınırlamak ve gereksiz izinleri kapatmak profilleme ölçüsünü azaltmaya yardımcı olabilir. Konunun etik boyutu için algoritmik önyargı maddesine bakabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Profilleme yasal mı?
Profilleme kendi başına yasak değildir ancak kişisel veri mevzuatına uygun yapılması gerekir. Hukuki dayanak, şeffaflık ve veri güvenliği gibi ilkelere uyulmalı; ayrıntılar için güncel resmî düzenlemeler kontrol edilmelidir.
Profilleme ile segmentasyon arasındaki fark nedir?
Segmentasyon, kişileri ortak özelliklere göre gruplara ayırır. Profilleme ise çoğunlukla tek bir kişinin özelliklerini ve davranışlarını analiz edip tahmin etmeye odaklanır.