İçeriğe geç
parazade
Finans

Kayıt Dışı İstihdam Nedir?

İngilizce: Informal Employment

Yayın: · Son güncelleme:

Kayıt Dışı İstihdam Nedir? Kısaca

Kayıt dışı istihdam, bir kişinin esas işinden dolayı herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan, yani sigortasız çalışmasıdır. Çalışan, emeklilik, sağlık ve iş kazası güvencesinden mahrum kalır.

Kayıt Dışı İstihdam nedir?
İçindekiler
  1. Kayıt dışı istihdam nedir?
  2. Çalışana riskleri
  3. Ekonomiye etkileri
  4. Kayıtlı olup olmadığını nasıl kontrol edersin?

Kayıt dışı istihdam, halk arasında "sigortasız çalışma" olarak bilinir. TÜİK, işgücü istatistiklerinde esas işinden dolayı herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışanları kayıt dışı istihdam olarak ölçer ve oranını düzenli olarak yayımlar.

Kayıt dışı istihdam nedir?

Bir işçinin işe başladığında SGK kaydının yapılması gerekir. Kayıt yapılmadığında çalışan resmî olarak hiç çalışmıyormuş gibi görünür. Kısmi kayıt dışılık da vardır: Örneğin gerçek ücretin altında bir ücret üzerinden bildirim yapılması ya da çalışılan günlerin eksik bildirilmesi.

Kayıt dışılık özellikle tarım, inşaat, küçük işletmeler, ev hizmetleri ve mevsimlik işlerde daha yaygındır.

Çalışana riskleri

  • Emeklilik: Prim günü birikmediği için emeklilik hakkı gecikir ya da hiç oluşmaz.
  • Sağlık: Sigortalı çalışan olarak sağlık güvencesinden yararlanılamaz.
  • İş kazası: Kazada ya da meslek hastalığında sosyal güvenlik desteğinden yararlanmak zorlaşır.
  • Kıdem ve haklar: Kıdem tazminatı, işsizlik ödeneği gibi hakları ispat etmek güçleşir.
  • Kredi ve resmî işlemler: Gelir belgelenemediği için krediye erişim zorlaşabilir.

Ekonomiye etkileri

Kayıt dışı istihdam vergi ve prim kaybına yol açar, sosyal güvenlik sisteminin yükünü artırır ve kurallara uyan işletmeler aleyhine haksız rekabet yaratır. Daha geniş bir kavram olan kayıt dışı ekonominin önemli bir parçasıdır.

Kayıtlı olup olmadığını nasıl kontrol edersin?

e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünü düzenli olarak kontrol ederek işe giriş kaydını, bildirilen gün sayısını ve kazancı görebilirsin. Bir eksiklik fark edersen SGK'ya başvurma hakkın vardır. Güncel prosedürleri SGK'nın resmî kaynaklarından kontrol et.

Sıkça Sorulan Sorular

Sigortasız çalıştığımı nasıl anlarım?

e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümüne bakarak işe giriş kaydının olup olmadığını ve kaç gün bildirildiğini görebilirsin. Kayıt yoksa ya da eksikse SGK'ya başvurabilirsin.

Kayıt dışı istihdam neden yaygındır?

İşverenler açısından prim ve vergi maliyetlerinden kaçınma isteği, denetimin zor olduğu küçük işletmeler ve mevsimlik işler ile çalışanların alternatif iş bulamaması başlıca nedenler arasında sayılır.

İlgili terimler

Kayıt Dışı Ekonomi(Informal Economy)Kayıt dışı ekonomi, yasal olsun ya da olmasın, resmî kayıtlara girmeyen, vergi ve sigorta primi ödenmeyen ve resmî istatistiklerde tam olarak görünmeyen ekonomik faaliyetlerin tamamıdır. Faturasız satış ve sigortasız çalışma tipik örneklerdir.SGK(Social Security Institution)SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu), Türkiye'de emeklilik, genel sağlık sigortası, iş kazası, hastalık ve analık gibi sosyal sigorta haklarını yöneten kamu kurumudur. SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı'nın birleşmesiyle kurulmuştur.Hizmet Dökümü(Service Record)Hizmet dökümü, bir kişinin SGK'ya bildirilmiş tüm çalışma sürelerini, prim günlerini, işyerlerini ve prime esas kazançlarını dönem dönem gösteren resmî kayıt belgesidir. e-Devlet üzerinden alınabilir.İstihdam(Employment)İstihdam, kişilerin ücretli, kendi hesabına ya da işveren olarak bir işte çalışması ve ekonomide fiilen çalışan kişilerin toplam sayısıdır. Bir ülkenin işgücünün ne kadarının üretimde yer aldığını gösteren temel göstergedir.İş Kazası(Occupational Accident)İş kazası, sigortalının işyerinde ya da işiyle bağlantılı bir durumda aniden uğradığı ve bedenen ya da ruhen zarar görmesine yol açan olaydır. 5510 sayılı Kanun'da sayılan hâllerde gerçekleşen kazalar SGK güvencesi altındadır.Kamu Görevlisi(Public Servant)Kamu görevlisi, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttüğü kamu hizmetlerinin asli ve sürekli görevlerini yerine getiren kişidir. Memurlar en bilinen kamu görevlisi grubudur.