Kara Pazartesi Nedir?
İngilizce: Black Monday
Yayın: · Son güncelleme:
Kara Pazartesi Nedir? Kısaca
Kara Pazartesi, 19 Ekim 1987'de ABD başta olmak üzere dünya borsalarında yaşanan büyük çöküştür. Dow Jones Sanayi Ortalaması o gün yüzde 22'nin üzerinde değer kaybederek tarihindeki en büyük günlük yüzde düşüşünü yaşadı.
Kara Pazartesi (Black Monday), 19 Ekim 1987 Pazartesi günü küresel borsalarda yaşanan sert çöküşün adıdır. ABD'nin önde gelen endekslerinden Dow Jones Sanayi Ortalaması o gün yaklaşık yüzde 22,6 düştü. Bu, endeksin tek gündeki en büyük yüzde kaybı olarak kayıtlara geçti.
Kara Pazartesi nedir?
Düşüş Asya'daki piyasalarda başladı, Avrupa'ya yayıldı ve ABD'de en sert hâlini aldı. Birkaç gün içinde dünya genelinde pek çok borsa ciddi kayıplar yaşadı. Olayın en dikkat çekici yanı, tek bir büyük ekonomik şokla açıklanamamasıydı.
Neden yaşandı?
Uzmanlar tek bir nedende birleşmez; genellikle birkaç etkenin birleştiği kabul edilir:
- Önceki yükseliş: Hisse fiyatları 1987'nin ilk aylarında hızla yükselmişti; değerlemeler gergindi.
- Faiz ve dolar kaygıları: Yükselen faizler ve ABD'nin dış ticaret açığına dair endişeler.
- Portföy sigortası: Fiyat düştükçe otomatik olarak vadeli işlem satan bilgisayar destekli stratejiler, düşüşü kendiliğinden büyüttü.
- Likidite eksikliği: Emir yoğunluğu sistemleri zorladı, alıcı bulmak güçleşti.
- Panik: Düşüş, panik satışları ile kendini besledi.
Sonrasında neler değişti?
ABD Merkez Bankası (Fed) piyasalara likidite desteği sağlayacağını açıkladı ve finansal sistemin işleyişini korumaya çalıştı. Kara Pazartesi'den çıkarılan derslerle borsalarda aşırı fiyat hareketlerinde işlemleri geçici olarak durduran devre kesici mekanizmaları yaygınlaştı. Bugün Borsa İstanbul dahil pek çok borsada benzer volatilite tedbirleri bulunur; güncel kuralları borsanın resmî kaynaklarından kontrol etmek gerekir.
Kara Pazartesi, piyasaların tek günde çok sert hareket edebileceğini ve otomatik stratejilerin bu hareketi büyütebileceğini gösteren önemli bir örnektir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kara Pazartesi'de borsa ne kadar düştü?
19 Ekim 1987'de Dow Jones Sanayi Ortalaması yaklaşık yüzde 22,6 düştü. Bu, endeksin tarihindeki en büyük günlük yüzde düşüştür.
Kara Pazartesi sonrası ne gibi önlemler alındı?
Aşırı fiyat hareketlerinde işlemleri geçici olarak durduran devre kesici mekanizmaları yaygınlaştı. Ayrıca merkez bankalarının kriz anında likidite desteği sağlaması önem kazandı.