Kamu Malı Nedir?
İngilizce: Public Good
Yayın: · Son güncelleme:
Kamu Malı Nedir? Kısaca
Kamu malı, iktisatta kimsenin kullanımdan dışlanamadığı (dışlanamazlık) ve bir kişinin kullanmasının başkasının yararlanmasını azaltmadığı (rakip olmama) mal ve hizmetlerdir; ulusal savunma ve sokak aydınlatması tipik örneklerdir.
İçindekiler
Kamu malı nedir?
Kamu malı, iktisatta iki özelliği birlikte taşıyan mal ve hizmetlere verilen addır:
- Dışlanamazlık: Bedel ödemeyen kişilerin bu maldan yararlanmasını engellemek mümkün değildir ya da çok maliyetlidir.
- Rakip olmama: Bir kişinin kullanması, diğerlerinin aynı maldan yararlanma imkânını azaltmaz.
Ulusal savunma, sokak aydınlatması, deniz feneri ve temiz hava bu tanıma uyan klasik örneklerdir.
Kamu malı ne demek, günlük dildeki anlamdan farkı nedir?
Gündelik dilde ve hukukta "kamu malı" denince genellikle devlete ait mallar (yollar, binalar, araçlar) anlaşılır. İktisattaki anlam ise mülkiyetle değil, malın özellikleriyle ilgilidir. Örneğin devlete ait bir otoparkın kapısında bilet kesilebiliyorsa, iktisadi açıdan saf kamu malı değildir; çünkü bedel ödemeyen dışlanabilir.
Neden genellikle devlet sağlar?
Kamu mallarında bedavacı sorunu ortaya çıkar. İnsanlar ödeme yapmadan da yararlanabileceklerini bildikleri için gönüllü katkı yapmaz. Bu durumda özel şirketler kâr elde edemeyeceği için bu malları yeterince üretmez. Bu nedenle kamu malları çoğunlukla vergilerle finanse edilir ve devlet tarafından sağlanır.
Mal türleri karşılaştırması
| Dışlanabilir | Dışlanamaz | |
|---|---|---|
| Rakip | Özel mal (ekmek, giysi) | Ortak mal (balık stokları, meralar) |
| Rakip değil | Kulüp malı (ücretli yayın, paralı yol) | Kamu malı (savunma, deniz feneri) |
Ortak mallar, aşırı kullanıma açık oldukları için ortak malların trajedisi sorununu doğurabilir. Gerçek hayatta pek çok mal bu kategoriler arasında bir yerdedir; örneğin boş bir yol rakip değildir ama trafik sıkıştığında rakip hâle gelir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kamu malı ne demek?
İktisatta kamu malı, herkesin yararlanabildiği ve bir kişinin kullanımının başkasınınkini azaltmadığı mallar demektir. Hukuktaki 'devlete ait mal' anlamıyla aynı değildir.
Eğitim ve sağlık kamu malı mıdır?
Saf kamu malı sayılmazlar; çünkü hizmetten dışlama mümkündür ve kapasite sınırlıdır. Ancak toplumsal faydaları yüksek olduğu için devletler bu hizmetleri sıklıkla sağlar veya destekler.