Hayatta Kalma Yanlılığı Nedir?
İngilizce: Survivorship Bias
Yayın: · Son güncelleme:
Hayatta Kalma Yanlılığı Nedir? Kısaca
Hayatta kalma yanlılığı, yalnızca ayakta kalan ya da başarılı olan örneklere bakıp elenenleri hesaba katmamaktan doğan çarpıtmadır. Sonuçların olduğundan iyi görünmesine ve yanlış genellemelere yol açar.
Hayatta kalma yanlılığı, bir grubu değerlendirirken yalnızca "hayatta kalanlara" bakman, başarısız olup gözden kaybolanları ise unutmandır. Görünen örnekler başarılı olduğu için sonuç gerçekte olduğundan daha parlak görünür.
Hayatta kalma yanlılığı nedir?
Klasik örnek İkinci Dünya Savaşı'ndan anlatılır: Üsse dönen uçaklardaki kurşun izlerine bakılarak bu bölgelerin güçlendirilmesi düşünülür. İstatistikçi Abraham Wald ise asıl önemli olanın dönmeyen uçaklar olduğunu, yani dönen uçaklarda iz olmayan bölgelerin güçlendirilmesi gerektiğini savunur. Veri setinde olmayanlar, en önemli bilgiyi taşıyabilir.
Yatırımda nasıl görülür?
- Fon performansları: Kötü performans gösteren fonlar zamanla kapanır ya da birleştirilir. Yalnızca bugün var olan fonların geçmiş getirisine bakmak, sektörün ortalama başarısını olduğundan yüksek gösterebilir.
- Endeksler: Endekslerden çıkarılan şirketler eski verilerde görünmeyebilir. Geçmişe dönük testlerde (geriye dönük test) yalnızca bugün endekste olan hisseleri kullanmak sonuçları şişirir.
- Başarı hikâyeleri: "Okulu bırakıp milyarder oldu" ya da "şu hisseyi alıp zengin oldu" hikâyeleri, aynı yolu deneyip başaramayan binlerce kişiyi göstermez.
- Sosyal medya: Kazancını paylaşanları görürsün; kaybedenler genellikle sessiz kalır.
Nasıl korunursun?
- Bir stratejiyi değerlendirirken "başarısız olanlar nerede?" diye sor.
- Fon ve strateji verilerinin kapanan ya da çıkarılan örnekleri içerip içermediğini kontrol et.
- Tek tek başarı hikâyeleri yerine geniş ve eksiksiz verilere dayan.
- Geçmiş getirilerin gelecekteki sonuçlar için garanti olmadığını unutma; beklenen getiri hesaplarında bu yanlılığı hesaba kat.
Sıkça Sorulan Sorular
Hayatta kalma yanlılığına basit bir örnek nedir?
Yalnızca bugün hâlâ faaliyette olan yatırım fonlarının geçmiş getirilerine bakıp fonların genel olarak çok başarılı olduğu sonucuna varmak. Kapanan zayıf fonlar hesaba katılmadığı için tablo olduğundan iyi görünür.
Hayatta kalma yanlılığı geriye dönük testleri nasıl etkiler?
Test yalnızca bugün var olan şirketlerle yapılırsa iflas eden veya endeksten çıkan şirketler dışarıda kalır. Bu da stratejinin geçmiş performansını olduğundan yüksek gösterebilir.