İçeriğe geç
parazade
Yapay Zeka

ANOVA Nedir?

İngilizce: Analysis of Variance

Yayın: · Son güncelleme:

ANOVA Nedir? Kısaca

ANOVA (varyans analizi), üç veya daha fazla grubun ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olup olmadığını, gruplar arası değişkenliği grup içi değişkenlikle karşılaştırarak sınayan bir hipotez testi yöntemidir.

ANOVA nedir?
İçindekiler
  1. ANOVA nedir?
  2. Nasıl çalışır?
  3. Türleri ve dikkat edilecekler

ANOVA, "Analysis of Variance" yani varyans analizi ifadesinin kısaltmasıdır. Birden fazla grubun ortalamalarını tek bir testle karşılaştırmayı sağlar. Adında "varyans" geçmesine rağmen asıl amacı ortalamalar arasındaki farkı sınamaktır.

ANOVA nedir?

Üç farklı gübre türünün bitki boyuna etkisini merak ettiğini düşün. Grupları ikişer ikişer t-testi ile karşılaştırmak mümkündür, ama her ek test yanlışlıkla "fark var" deme olasılığını artırır. ANOVA bu sorunu, tüm grupları tek seferde değerlendirerek çözer.

Sıfır hipotezi, tüm grup ortalamalarının eşit olduğudur. Alternatif hipotez ise en az bir grubun ortalamasının diğerlerinden farklı olduğudur.

Nasıl çalışır?

ANOVA, verideki toplam değişkenliği iki parçaya ayırır:

  • Gruplar arası değişkenlik: Grup ortalamalarının genel ortalamadan ne kadar uzaklaştığı
  • Grup içi değişkenlik: Her grubun kendi içindeki dağınıklık

Bu iki değişkenliğin oranı F istatistiğini verir. Gruplar arası fark, grup içi dağınıklığa göre büyükse F değeri yüksek çıkar ve p değeri küçülür.

Varsayımsal örnekte gübre gruplarının ortalama boyları 20, 22 ve 30 cm, her grubun içindeki dağınıklık ise küçük olsun. Bu durumda F değeri yüksek çıkar ve en az bir gübrenin farklı etki yaptığı sonucuna varılır.

Türleri ve dikkat edilecekler

  • Tek yönlü ANOVA: Tek bir etken (ör. gübre türü)
  • İki yönlü ANOVA: İki etken ve aralarındaki etkileşim (ör. gübre türü ve sulama miktarı)
  • Tekrarlı ölçümler ANOVA: Aynı deneklerin farklı zamanlarda ölçülmesi

ANOVA yalnızca "bir yerde fark var" der; farkın hangi gruplar arasında olduğunu bulmak için Tukey gibi post-hoc testler yapılır. Yöntemin varsayımları gözlemlerin bağımsızlığı, grupların yaklaşık normal dağılması ve grup varyanslarının benzer olmasıdır. Varsayımlar ciddi biçimde bozuluyorsa Welch ANOVA ya da parametrik olmayan Kruskal-Wallis testi düşünülebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

ANOVA neden birden fazla t-testi yerine kullanılır?

Her ek t-testi, gerçekte fark yokken yanlışlıkla fark bulma olasılığını artırır. ANOVA tüm grupları tek bir testte karşılaştırarak bu hata birikimini önler ve toplam hata oranını kontrol altında tutar.

ANOVA anlamlı çıkarsa ne yapılır?

Anlamlı sonuç, en az bir grubun diğerlerinden farklı olduğunu gösterir ama hangisi olduğunu söylemez. Bunu bulmak için Tukey veya Bonferroni gibi post-hoc karşılaştırma testleri yapılır.

İlgili terimler

t-Testi(T-Test)t-testi, bir grubun ortalamasının belirli bir değerden ya da iki grubun ortalamalarının birbirinden istatistiksel olarak anlamlı biçimde farklı olup olmadığını sınamak için kullanılan, Student t dağılımına dayanan bir hipotez testidir.Hipotez Testi(Hypothesis Testing)Hipotez testi, bir kitle hakkındaki iddianın örneklem verisiyle ne kadar uyumlu olduğunu değerlendiren istatistiksel karar verme yöntemidir. Sıfır hipotezi ve alternatif hipotez kurulur, test istatistiği ve p değeri hesaplanır, sonuca belirlenen anlamlılık düzeyine göre karar verilir.Varyans(Variance)Varyans, istatistikte değerlerin ortalamadan ne kadar saptığını ölçen yayılım ölçüsüdür; makine öğrenmesinde ise bir modelin tahminlerinin, farklı eğitim verileriyle eğitildiğinde ne kadar değiştiğini, yani veriye duyarlılığını ifade eder.p Değeri(P-Value)p değeri, sıfır hipotezi doğru kabul edildiğinde, gözlenen sonucun ya da ondan daha uç bir sonucun ortaya çıkma olasılığıdır. Küçük p değeri, verinin sıfır hipoteziyle uyumsuz olduğuna işaret eder; ancak hipotezin doğru olma olasılığını göstermez.Harf Çevirisi(Transliteration)Harf çevirisi (transliterasyon), bir yazı sistemindeki metnin, anlamı çevrilmeden başka bir yazı sisteminin harfleriyle yazılmasıdır. Örneğin Kiril alfabesiyle yazılmış bir ismin Latin harflerine aktarılması harf çevirisidir.Dil Tespiti(Language Detection)Dil tespiti (language detection), bir metnin ya da ses kaydının hangi dilde olduğunu otomatik olarak belirleyen doğal dil işleme görevidir. Çeviri, arama motorları ve içerik moderasyonu gibi pek çok sistemin ilk adımıdır.