p Değeri Nedir?
İngilizce: P-Value
Yayın: · Son güncelleme:
p Değeri Nedir? Kısaca
p değeri, sıfır hipotezi doğru kabul edildiğinde, gözlenen sonucun ya da ondan daha uç bir sonucun ortaya çıkma olasılığıdır. Küçük p değeri, verinin sıfır hipoteziyle uyumsuz olduğuna işaret eder; ancak hipotezin doğru olma olasılığını göstermez.
p değeri, hipotez testlerinde en sık raporlanan ve en sık yanlış yorumlanan sayılardan biridir. Doğru anlaşıldığında, verinin bir varsayımla ne kadar çeliştiğini özetleyen kullanışlı bir ölçüdür.
p değeri nedir?
Bir hipotez testi kurduğunu düşün. Sıfır hipotezi (H₀) "etki yoktur" der. p değeri şu soruya cevap verir: "Gerçekten etki olmasaydı, en az bu kadar uç bir sonucu şans eseri görme olasılığım ne olurdu?"
- p küçükse (ör. 0,01), bu sonuç H₀ altında beklenmedik sayılır; H₀ aleyhine kanıt vardır.
- p büyükse (ör. 0,40), veri H₀ ile uyumludur; H₀'ı reddetmek için yeterli kanıt yoktur.
Önceden belirlenen anlamlılık düzeyi (α, sıklıkla 0,05) ile karşılaştırılır: p ≤ α ise sonuç istatistiksel olarak anlamlı kabul edilir.
Nasıl yorumlanır?
Varsayımsal bir örnek: Bir madeni paranın hilesiz olup olmadığını test etmek için 100 kez atıyorsun ve 62 kez yazı geliyor. Hilesiz bir parada en az bu kadar dengesiz bir sonucun (iki yönlü) çıkma olasılığı yaklaşık 0,02'dir. Bu, paranın hilesiz olduğu varsayımıyla verinin pek uyuşmadığını gösterir.
Yaygın yanlış anlamalar
| Yanlış yorum | Doğrusu |
|---|---|
| "p = 0,03, H₀'ın doğru olma olasılığı %3'tür." | p, H₀ doğruysa veriyi görme olasılığıdır; H₀'ın olasılığı değildir. |
| "p > 0,05, etki yok demektir." | Yalnızca yeterli kanıt bulunamamıştır. |
| "Küçük p, büyük etki demektir." | Büyük örneklemlerde çok küçük etkiler bile düşük p verebilir. |
| "p = 0,049 ile p = 0,051 tamamen farklıdır." | Kanıt gücü açısından neredeyse aynıdır. |
Nelere dikkat etmeli?
- p değerini her zaman etki büyüklüğü ve güven aralığı ile birlikte raporla.
- Analizleri istenen p değeri çıkana kadar değiştirmek ("p-hacking") yanıltıcı sonuçlara yol açar.
- Çok sayıda test yapılıyorsa çoklu karşılaştırma düzeltmeleri uygulanmalıdır.
- 0,05 eşiği bir gelenektir, doğa yasası değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
p değeri 0,05'ten küçükse ne anlama gelir?
Anlamlılık düzeyi 0,05 seçildiyse sonuç istatistiksel olarak anlamlı kabul edilir ve sıfır hipotezi reddedilir. Bu, gözlenen sonucun sıfır hipotezi altında oldukça beklenmedik olduğu anlamına gelir; etkinin büyük ya da önemli olduğunu tek başına göstermez.
p değeri sıfır olabilir mi?
Kuramsal olarak p değeri tam sıfır olmaz, ama çok küçük olabilir. Yazılımlar bu durumda genellikle 'p < 0,001' gibi bir ifadeyle raporlar.