Ders 3: Temel İşlemler ve İşlem Önceliği

Excel'deki aritmetik operatörler

Excel'de dört işlemi klavyedeki simgelerle yaparsınız: toplama için +, çıkarma için -, çarpma için *, bölme için /. Bunlara üs almak için ^ ve yüzde için % eklenir. =2^3 sekiz, =200*15% otuz sonucunu verir.

Çarpma için x harfi ya da nokta kullanılmaz. =B2xC2 yazarsanız Excel bunu tanımaz ve hata verir. Yazdığınız formül hücreye metin gibi giriyorsa başında eşittir işareti olup olmadığına bakın.

İşlem önceliği: Excel hangi işlemi önce yapar?

Excel bir formülü soldan sağa okur ama işlemleri belirli bir sırayla yapar. Önce parantez içi hesaplanır. Ardından eksi işareti (ör. -3), yüzde, üs, çarpma ile bölme ve en son toplama ile çıkarma gelir. Aynı düzeydeki işlemler, örneğin çarpma ve bölme, soldan sağa yapılır.

Bu yüzden =5+2*3 sonucu 21 değil 11'dir: önce 2*3 = 6 hesaplanır, sonra 5 eklenir. Bir sepet tutarında da aynı kural işler. Birim fiyatı 250 TL olan üründen 4 adet alıp 30 TL kargo eklediğinizde =B2*B3+B4 doğru sonucu, 1.030'u verir; çarpma zaten toplamadan önce yapıldığı için parantez gerekmez.

Parantezle sırayı değiştirmek

Önce toplanması gereken değerleri paranteze alırsınız. Vizeden 70, finalden 90 alan bir öğrencinin ortalamasını =B2+C2/2 diye yazarsanız Excel önce 90/2 = 45 hesaplar ve sonuç 115 çıkar. Doğru yazım =(B2+C2)/2 olur ve 80 verir.

Kuşkuya düştüğünüzde parantez ekleyin. Gereksiz bir parantez sonucu bozmaz, okuyan kişiye de formülün niyetini gösterir. Her açılan parantezin kapandığından emin olun; Excel eşleşen parantezleri aynı renkle gösterir.

Yüzde artış ve indirim hesabı

Yüzde, Excel için yüze bölünmüş bir sayıdır: %15 aslında 0,15'tir. 1.200 TL'lik bir ürüne %15 zam eklemek için =B2*(1+15%) ya da =B2*1,15 yazarsınız ve 1.380 TL bulursunuz. İndirimde işaret değişir: =B2*(1-C2) formülü, C2'deki oran kadar düşülmüş fiyatı verir.

Oranı formülün içine yazmak yerine ayrı bir hücreye koymak daha esnektir. Oran değiştiğinde yalnız o hücreyi düzeltirsiniz.

Eksi işareti ve üs tuzağı

Excel'de eksi işareti üs alma işleminden önce uygulanır. A2'de 3 varken =-A2^2 yazarsanız Excel önce -3'ü bulur, sonra karesini alır ve 9 verir. Matematik kitabındaki -9 sonucunu istiyorsanız =-(A2^2) ya da =0-A2^2 yazın.

Sık yapılan hatalar

Hücreye "1.250 TL" gibi metinle birlikte yazılmış bir değer, formülde #DEĞER! hatasına yol açabilir. Sayıyı yalnız rakamla girin, TL simgesini biçimlendirmeyle ekleyin. Boş ya da sıfır içeren bir hücreye bölmek ise #SAYI/0! hatası verir; bölen hücreyi kontrol edin.

Değişim oranı hesabı

İşlem önceliğinin en çok karıştığı yer, iki dönem arasındaki değişim oranıdır. Geçen ay 18.000 TL, bu ay 21.600 TL satış yapan bir dükkânın artış oranını bulmak için önce farkı alır, sonra eski değere bölersiniz: =(B3-B2)/B2. Sonuç 0,2 çıkar ve yüzde biçimiyle %20 görünür.

Parantezi unutup =B3-B2/B2 yazarsanız Excel önce B2/B2 = 1 hesaplar ve 21.600'den 1 çıkarır. Sonuç 21.599 olur. Yüzde biçimi uygulanmış bir hücrede bu sayı %2.159.900 gibi tuhaf bir değer olarak görünür ve hata hemen dikkat çeker.

Formülü parça parça kontrol etmek

Uzun bir formülün hangi parçasının yanlış hesaplandığını bulmak için formül çubuğunda o parçayı fareyle seçip F9'a basabilirsiniz. Excel seçili kısmın sonucunu formülün içinde gösterir. İnceledikten sonra Esc'e basın; Enter'a basarsanız parça formüle sabit sayı olarak yazılır.

Formüller sekmesindeki Formülü Değerlendir komutu da aynı işi adım adım yapar. Her tıklamada Excel bir işlemi çözer ve sırayla hangi işlemin önce yapıldığını gösterir. İşlem önceliğini öğrenirken bu araç, kurala bakmadan sonucu tahmin etme alıştırması için de kullanışlıdır.

Aynı aracı hatalı bir formülde kullandığınızda sorunun hangi adımda başladığını da görürsünüz. Örneğin =B3-B2/B2 formülünde ilk çözülen adımın B2/B2 olduğunu gördüğünüz anda eksik parantezi fark edersiniz. Bu alışkanlık, ileride iç içe fonksiyonlarla çalışırken hata aramayı da hızlandırır. İlk denemelerde sonucu önce kâğıt üzerinde tahmin edip sonra Excel'le karşılaştırmak, kuralı ezberlemekten daha kalıcı bir öğrenme sağlar.

Sıradaki adım

Alıştırmada beş ürünlük bir siparişin indirimli tutarını hesaplayacaksınız. Birim fiyatı, adedi ve indirim oranını tek formülde birleştirin, parantezin yerine dikkat edin.

=B2*B3+B4

=B2*B3+B4

=(B2+C2)/2

=(B2+C2)/2

=-A2^2

=-A2^2