İkinci El Alışverişte Dolandırıcılık: İlan Sitelerindeki Tuzaklar

Letgo dolandırıcılık vakalarının büyük kısmı platformun kendisinden değil, konuşmanın platform dışına taşınmasından doğar. Dolandırıcı ya sizi WhatsApp'a çağırır, ya sahte bir "güvenli ödeme" ya da kargo linki gönderir, ya kapora ister ya da son anda farklı bir IBAN verir. Bu yöntemler hangi ilan sitesinde olursanız olun aynıdır; ödemeyi ve yazışmayı platformun kendi sisteminde tutmak, ürünü görmeden para göndermemek riskin büyük kısmını ortadan kaldırır.

Aşağıda alıcı ve satıcı olarak karşılaşabileceğiniz en yaygın tuzakları, her birinin nasıl başladığını ve sizi nerede durdurması gerektiğini anlatıyoruz. Platform adı vermek yerine yöntemi anlatıyoruz, çünkü aynı senaryo farklı uygulamalarda neredeyse kelimesi kelimesine tekrarlanıyor.

İkinci el ilanlarda dolandırıcılık neden bu kadar yaygın?

İkinci el alışveriş, birbirini tanımayan iki kişinin para ve ürün değiş tokuş ettiği bir ortamdır ve bu ortamda güven kısa yoldan kurulmaya çalışılır. Dolandırıcının ihtiyacı da tam olarak budur: sizi hızlı karar vermeye ve platformun koruma mekanizmasının dışına çıkmaya ikna etmek. İlan sitesindeki yazışma, ödeme ve kargo adımları kayıt altındadır; WhatsApp'taki bir sohbet ya da bir IBAN'a yapılan havale ise öyle değildir.

Bu alışveriş türü C2C, yani bireyden bireye ticaret olarak adlandırılır. Mağazadan alışverişte satıcıya ulaşabileceğiniz bir şirket ve iade hakkı vardır. Bireyden alışverişte ise ödemeyi platform aracılığıyla yapmadıysanız paranızı geri istemek için çoğu zaman yalnız hukuki yol kalır.

Dolandırıcılık olaylarında tekrar eden üç ortak nokta vardır: aciliyet ("başka alıcı var"), platform dışına çağrı ("WhatsApp'tan yazar mısınız") ve olağan dışı ödeme yolu ("kaporayı şu IBAN'a atın"). Bu üçünden biri bile konuşmaya girdiğinde yavaşlayın. Diğer alanlarda da tekrar eden yöntemleri dolandırıcılık türleri yazısında listeledik.

Sahte kargo ve ödeme linki nasıl işler?

Sahte kargo linki, satıcıyı hedef alan ve en çok para kaybettiren yöntemlerden biridir. Alıcı gibi davranan kişi ürününüzü almaya hemen razı olur, "ödemeyi güvenli ödeme sistemiyle yaptım, paranızı almak için linke tıklayın" der ve size bir bağlantı gönderir. Link, ilan sitesinin ya da bir kargo firmasının sayfasına çok benzeyen bir sahte web sitesi açar.

Sayfa sizden "paranızı almak için" kart numarası, son kullanma tarihi, CVV ve ardından telefonunuza gelen kodu ister. Bu bilgileri girdiğiniz anda para size gelmez, kartınızdan çekilir. Burada temel kural basittir: para almak için hiçbir zaman kart bilgisi ya da SMS kodu girmeniz gerekmez.

Linkin sahte olduğunu ele veren işaretler de çoğu zaman görünür. Adres çubuğundaki alan adı resmî adla birebir aynı değildir, sonuna ek kelimeler ya da harf değişiklikleri eklenmiştir. Link ilan sitesinin uygulaması içinden değil, WhatsApp ya da SMS üzerinden gelmiştir. Bu tür bağlantıların ayrıntılı örneklerini sahte link maddesinde bulabilirsiniz.

Kapora dolandırıcılığı: ürünü görmeden para göndermek

Kapora dolandırıcılığı, alıcıyı hedef alan en eski yöntemlerden biridir. Piyasa fiyatının belirgin biçimde altında bir telefon, konsol ya da kiralık ev ilanı görürsünüz. Satıcı ürünün çok ilgi gördüğünü, "kapora gönderen ilk kişiye ayıracağını" söyler.

Kaporayı gönderdiğinizde iki şeyden biri olur. Ya satıcı ortadan kaybolur ya da "kargo ücreti", "sigorta", "gümrük" gibi yeni kalemlerle ikinci bir ödeme ister. İkinci ödeme talebi, ilk paranızın da gittiğinin işaretidir; daha fazla göndererek ilk parayı kurtaramazsınız.

Varsayıma dayalı bir örnek: İkinci el piyasada 30.000 TL civarında satılan bir telefon 19.000 TL'ye ilan edilmiş. Satıcı 3.000 TL kapora istiyor, gönderdikten sonra "kargo sigortası" için 1.500 TL daha talep ediyor. Toplam kayıp 4.500 TL, ürün ise hiç var olmamış. Fiyatın piyasanın üçte biri kadar altında olması, tek başına dikkat etmeniz gereken bir işaretti.

Aynı düzen kiralık ev, araç ve tatil ilanlarında da görülür. "Ev sahibi yurt dışında, anahtarı kargoyla göndereceğiz" ya da "aracı görmeye gelmeden önce kaporayla ayırtın" gibi açıklamalar, görmediğiniz bir şeye para ödemenizi istemenin farklı kılıflarıdır. Ödemeyi ancak mülkü ya da aracı gördükten ve sahibinin kimliğini doğruladıktan sonra yapın.

IBAN dolandırıcılığı: son anda değişen hesap

IBAN dolandırıcılığı, ödeme yapılacak hesabın satıcıya değil üçüncü bir kişiye ait olduğu durumdur. Satıcı adının "Mehmet" olduğunu söyler, verdiği IBAN ise "Ayşe" adına kayıtlıdır. Gerekçe hazırdır: "Eşimin hesabı", "kartım bloke oldu", "kardeşimin hesabına atın".

Bu yöntemin bir de daha karmaşık türü vardır. Dolandırıcı, gerçek bir satıcının ilanını kopyalar ve alıcıyla yazışır; aynı anda gerçek satıcıyla da alıcı gibi konuşur. Alıcıdan gelen parayı gerçek satıcının hesabına yönlendirir ve ürünü kendi adresine gönderttirir. Sonuçta para gerçek satıcıya gider, ürün dolandırıcıya, mağdur ise iki tarafın arasında kalır.

IBAN dolandırıcılığı maddesinde ayrıntısıyla anlattığımız gibi, ödeme yaptığınız hesabın sahibinin adı, konuştuğunuz kişinin adıyla eşleşmiyorsa işlemi durdurun. Bankanızın uygulamasında havale öncesi alıcı adının gösterilmesi bu kontrolü kolaylaştırır.

Yöntem	Hedef	İlk işaret	Sizi koruyan davranış
Sahte kargo ya da ödeme linki	Satıcı	WhatsApp'tan gelen "paranızı alın" linki	Para almak için kart bilgisi girmemek
Kapora	Alıcı	Piyasanın çok altında fiyat ve aciliyet	Ürünü görmeden ödeme yapmamak
IBAN değişikliği	Alıcı	Hesap sahibi adının farklı çıkması	Ad eşleşmezse işlemi durdurmak
Sahte dekont	Satıcı	"Para gönderildi, hesabınıza geç düşer"	Bakiyeyi kendi bankanızdan görmek
Doğrulama kodu isteği	Satıcı ve alıcı	"Telefonunuza gelen kodu söyler misiniz"	Kodu kimseyle paylaşmamak

Sahte dekont ve doğrulama kodu tuzakları

Sahte dekont, satıcıyı ürünü ödeme gelmeden göndermeye ikna etmek için kullanılır. Alıcı size bir banka dekontunun ekran görüntüsünü yollar ve "FAST bazen geç düşüyor" der. Görüntü düzenlenmiş olabilir; tek güvenilir kanıt, paranın kendi banka uygulamanızda bakiyenize yansımasıdır.

Doğrulama kodu tuzağında ise karşı taraf "ilanın gerçek olduğunu kontrol etmek için" ya da "kargo kaydı için" telefonunuza gelen bir kodu ister. Bu kod çoğu zaman sizin WhatsApp hesabınızın, ilan sitesi hesabınızın ya da bir ödeme işleminin onay kodudur. Kodu paylaştığınızda hesabınız ele geçirilir ve sizin adınıza başkalarına aynı dolandırıcılık uygulanır. Bu düzenin genel adı doğrulama kodu dolandırıcılığı olarak geçer.

Fazla ödeme ve "farkı iade edin" isteği

Fazla ödeme tuzağı, satıcıya ürün bedelinden yüksek bir tutarın gönderilmiş gibi gösterilmesiyle başlar. Alıcı "yanlışlıkla 5.000 TL fazla gönderdim, farkı şu hesaba iade eder misiniz" der ve yine bir ekran görüntüsü yollar. Ortada gelen bir para yoksa, iade ettiğiniz tutar doğrudan sizin cebinizden çıkar.

Bazen para gerçekten gelir, ama başka bir dolandırıcılığın mağdurundan çalınmış paradır. Bu durumda hesabınız, kara para hareketinin bir halkası olarak incelemeye girebilir ve gelen tutar geri alınabilir. Hesabınıza beklemediğiniz bir para düştüğünde iadeyi karşı tarafın verdiği IBAN'a değil, bankanız aracılığıyla yapın.

Forumlarda ve dijital ürün satışında dolandırıcılık

Oyun hesabı, yazılım lisansı, hediye kartı ya da sosyal medya hesabı gibi dijital ürünlerin satıldığı forumlarda (R10 gibi topluluklar dahil) dolandırıcılık daha zor fark edilir. Fiziksel bir ürün yoktur, kargo takibi yoktur ve teslim edilen hesap birkaç gün sonra eski sahibi tarafından geri alınabilir. "Dolandırıcılık r10" aramalarının arkasında da çoğu zaman bu tür vakalar vardır.

Bu ortamlarda forumun kendi aracı hizmeti ya da güvenli ödeme sistemi varsa onu kullanmak, satıcının geçmiş işlemlerine ve kullanıcı puanına bakmak temel önlemdir. Hesap satın almak ayrıca çoğu platformun kullanım koşullarına aykırıdır; satın aldığınız hesap bir gün bildirimsiz kapatılabilir. Hesap satışı yapılan ilanlarda bu riski fiyatın içine koyun ya da hiç girmeyin.

Güvenli bir ikinci el alışveriş nasıl yapılır?

Güvenli bir ikinci el alışveriş, ödemenin ve yazışmanın platformun kendi sisteminde kalmasıyla başlar. Platformun sunduğu bir güvenli ödeme ya da aracı ödeme seçeneği varsa onu kullanın; parayı satıcı ürünü gönderip siz onay verene kadar platform tutar. Böyle bir seçenek yoksa ürünü kalabalık ve kameralı bir yerde yüz yüze görüp orada ödemek daha güvenlidir.

Alıcı olarak şu sırayı izleyebilirsiniz:

1. İlandaki fiyatı benzer ilanlarla karşılaştırın; belirgin biçimde ucuzsa nedenini sorun.
2. Satıcının profilini, üyelik süresini ve varsa değerlendirmelerini kontrol edin.
3. Yazışmayı platformun içinde tutun, WhatsApp'a geçme teklifini kabul etmeyin.
4. Kapora göndermeyin; ürünü görmeden ödeme yapmayın.
5. Havale yapacaksanız alıcı adının satıcının adıyla eşleştiğini kontrol edin.
6. Telefon ya da elektronik üründe IMEI ve seri numarasını teslim anında doğrulayın.

Satıcı olarak ise parayı kendi banka uygulamanızda görmeden ürünü göndermeyin. Size gelen hiçbir linke kart bilgisi girmeyin ve telefonunuza gelen kodları kimseyle paylaşmayın. Satış tarafında fiyatlandırma ve ilan hazırlama ipuçlarını ikinci el eşya satarak para kazanma ve Dolap'tan para kazanma yazılarında bulabilirsiniz.

Yüz yüze teslimde nelere bakmalı?

Yüz yüze teslim, kapora ve sahte link risklerini azaltır ama kendi dikkat noktaları vardır. Buluşmayı gündüz, kalabalık ve kameralı bir yerde yapın, mümkünse yanınıza birini alın. Ürünü orada açıp çalıştırın; telefon ise kilit ekranından hesapların çıkış yapılmış olduğunu ve şarj ettiğini görün.

Ödemeyi nakit yapacaksanız banknotları satıcının önünde sayın. Havale yapacaksanız işlemi orada, satıcının kendi bankasında para görünene kadar bekleyerek tamamlayın. Pahalı bir üründe satıcının kimliğindeki adla ilan ve hesap sahibinin adının aynı olduğunu nazikçe sormak da olağan bir istektir.

Dolandırıldıysanız atmanız gereken ilk adım

Dolandırıldığınızı fark ettiğiniz anda ilk adım bankanızı aramaktır. Kart bilgisi girdiyseniz kartı kapattırın; havale yaptıysanız bankanıza işlemi bildirip alıcı hesapla ilgili ne yapılabileceğini sorun. Ne kadar hızlı ararsanız paranın başka hesaplara aktarılmadan durdurulma ihtimali o kadar artar, ama bu bir garanti değildir.

Ardından yazışmaların, ilanın, IBAN'ın ve dekontların ekran görüntülerini alın. İlanı ve kullanıcıyı platforma bildirin; aynı kişinin başkalarını da dolandırmasını önlemeye yardım eder. Savcılığa ya da emniyetin siber suçlarla ilgili birimlerine suç duyurusunda bulunmak için izleyeceğiniz yolu dolandırıldım, ne yapmalıyım yazısında adım adım anlattık.

Bugün yapabileceğiniz somut bir iş var: telefonunuzda kullandığınız ilan uygulamalarını açın, ödeme ve güvenli alışveriş ayarlarına bakın ve WhatsApp'ta iki adımlı doğrulamayı açın. Bir sonraki ilana mesaj atmadan önce kendinize şu soruyu sorun: Bu kişi benden platformun dışına çıkmamı istiyor mu?