İçeriğe geç
parazade

Yalan Haber Ne Demek?

İngilizce: Fake News

Yayın: · Son güncelleme:

Yalan Haber Ne Demek? Kısaca

Yalan haber (fake news), gerçek bir haber gibi sunulan ancak uydurma, çarpıtılmış ya da bağlamından koparılmış bilgiler içeren ve çoğunlukla sosyal medyada hızla yayılan içeriklerdir.

Yalan Haber nedir?
İçindekiler
  1. Yalan haber ne demek?
  2. Neden bu kadar hızlı yayılır?
  3. Nasıl anlaşılır?

Yalan haber ne demek?

Yalan haber, gerçek bir haber izlenimi veren ama doğru olmayan içeriktir. Tamamen uydurulmuş bir olay, çarpıtılmış bir istatistik ya da yıllar önce çekilmiş bir fotoğrafın yeni bir olaymış gibi paylaşılması bu kapsama girer. İngilizcede "fake news" olarak geçer.

Bilerek ve zarar verme amacıyla yayılan yanlış bilgiye dezenformasyon denir. Paylaşan kişi doğru sanarak yayıyorsa buna yanlış bilgi yani mezenformasyon adı verilir.

Neden bu kadar hızlı yayılır?

Yalan haberler genellikle öfke, korku ya da şaşkınlık uyandıracak biçimde yazılır. Bu duygular paylaşma isteğini artırır ve algoritmalar da yüksek etkileşim alan içeriği daha çok kişiye gösterir. Doğrulanmış bir düzeltme ise çoğu zaman ilk paylaşımın erişimine ulaşamaz.

Örneğin bir deprem sonrası eski bir felaketin görüntüsü "şu an" notuyla paylaşılabilir. Birkaç saat içinde binlerce kez paylaşılan bu görüntü, panik ve yardım çalışmalarında karışıklık yaratabilir.

Nasıl anlaşılır?

İlk işaret abartılı ve büyük harfli başlıklardır. Haberin kaynağı belirsizse, tarih yoksa ya da yalnızca tek bir hesapta geçiyorsa şüpheyle yaklaşın. Ünlü bir kurumun logosunu taşıyan ekran görüntüleri de sahte olabilir, kurumun resmî sitesinde aynı açıklamanın bulunup bulunmadığına bakın.

Paylaşmadan önce birkaç saniye durmak en etkili korunma yöntemidir. Şüpheli içerikleri bağımsız doğruluk kontrolü platformlarında aratmak, yanlış bilginin yayılmasını önlemenize yardım eder.

Sıkça Sorulan Sorular

Yalan haber paylaşmak suç mu?

Türk Ceza Kanunu'na 2022'de eklenen "halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma" suçu, belirli şartlarda gerçeğe aykırı bilgi yaymayı cezalandırır. Hangi paylaşımın suç sayılacağına yargı karar verir; ayrıntı için güncel mevzuatı kontrol edin.

Bir haberin yalan olup olmadığını nasıl anlarım?

Haberin kaynağını, tarihini ve başka güvenilir kaynaklarda yer alıp almadığını kontrol edin. Görseller için tersine görsel arama yapmak, eski bir fotoğrafın yeni olay gibi sunulup sunulmadığını ortaya çıkarır.

İlgili terimler

Doğruluk Kontrolü(Fact-Checking)Doğruluk kontrolü, bir haberin, iddianın, görselin ya da videonun gerçek olup olmadığını güvenilir kaynaklara başvurarak araştırma ve teyit etme sürecidir. İngilizcede fact-checking olarak bilinir.Topluluk Notları(Community Notes)Topluluk notları (Community Notes), kullanıcıların yanıltıcı olabilecek paylaşımlara açıklayıcı bağlam notu eklediği ve farklı görüşlerden katılımcıların faydalı bulduğu notların herkese gösterildiği sistemdir.Nefret Söylemi(Hate Speech)Nefret söylemi, bir kişiyi ya da grubu etnik köken, din, cinsiyet, engellilik, cinsel yönelim gibi kimlik özellikleri nedeniyle aşağılayan, düşmanlığa ya da şiddete kışkırtan ifadelerdir.Sosyal Medya Yasası(Social Media Law)Sosyal medya yasası, Türkiye'de 2020'de yürürlüğe giren ve 5651 sayılı İnternet Kanunu'nu değiştiren 7253 sayılı Kanun için kullanılan addır. Büyük sosyal ağlara temsilci atama gibi yükümlülükler getirir.Dezenformasyon(Disinformation)Dezenformasyon, insanları yanıltmak, bir kitleyi etkilemek ya da zarar vermek amacıyla bilerek üretilen ve yayılan yanlış veya çarpıtılmış bilgidir; yanlışlıkla paylaşılan hatalı bilgiden kasıt unsuruyla ayrılır.Etkileşim(Engagement)Etkileşim, sosyal medyada kullanıcıların bir içeriğe beğeni, yorum, paylaşım, kaydetme ya da tıklama gibi eylemlerle tepki vermesidir; içeriğin ilgi görüp görmediğini gösteren temel ölçüttür.