Önsel Olasılık Nedir?
İngilizce: Prior Probability
Yayın: · Son güncelleme:
Önsel Olasılık Nedir? Kısaca
Önsel olasılık (prior), yeni veri gözlemlenmeden önce bir olay ya da parametre hakkında sahip olunan olasılık inancıdır. Bayes teoreminde olabilirlikle birleştirilerek güncellenmiş sonsal olasılığı üretir.
Önsel olasılık, Bayesçi istatistiğin başlangıç noktasıdır: Elindeki yeni kanıta bakmadan önce bir hipotezin doğru olma olasılığına dair inancını ifade eder.
Önsel olasılık nedir?
Bayes teoremi şu ilişkiyi kurar:
Sonsal ∝ Olabilirlik × Önsel
- Önsel (prior): Veri gelmeden önceki inanç.
- Olabilirlik (likelihood): Hipotez doğruysa gözlenen verinin ne kadar olası olduğu.
- Sonsal (posterior): Veri gördükten sonra güncellenmiş inanç.
Önsel bilgi geçmiş verilerden, uzman görüşünden ya da genel bilgilerden gelebilir. Hiçbir değeri kayırmamak için "bilgisiz" ya da "zayıf bilgili" önseller de kullanılabilir.
Örnek
Varsayımsal bir hastalığın toplumda görülme sıklığı binde 1 olsun; bu, rastgele seçilen bir kişi için önsel olasılıktır. Yüzde 99 doğrulukla çalışan bir test pozitif çıksa bile, hastalık çok nadir olduğu için kişinin gerçekten hasta olma olasılığı yaklaşık yüzde 9 civarında kalır. Önseli yok saymak, test sonucunu olduğundan çok daha kesin sanmaya yol açar. Bu hataya "taban oranı yanılgısı" denir.
Makine öğrenmesindeki yeri
- Naive Bayes sınıflandırıcısında her sınıfın önsel olasılığı, eğitim verisindeki sınıf oranlarından tahmin edilir.
- Bayesçi modellerde parametrelere önsel dağılımlar atanır; bu, modelin aşırı uç değerlere kaymasını engelleyen bir düzenlileştirme işlevi görür.
- Ridge regresyondaki ceza terimi, ağırlıklara normal dağılımlı bir önsel koymaya denk düşer.
Önselin seçimi sonucu etkileyebilir; özellikle veri azken bu etki büyüktür. Bu yüzden seçilen önseli açıkça raporlamak ve farklı önsellerle sonucun ne kadar değiştiğini test etmek iyi bir uygulamadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Önsel ve sonsal olasılık arasındaki fark nedir?
Önsel olasılık, veriyi görmeden önceki inancı ifade eder. Sonsal olasılık ise bu inancın, gözlenen veri ve olabilirlik fonksiyonu kullanılarak Bayes teoremiyle güncellenmiş hâlidir.
Önsel olasılık nasıl belirlenir?
Geçmiş çalışmalar, benzer veri setleri ya da uzman bilgisi kullanılabilir. Güvenilir bilgi yoksa sonucu az etkileyen zayıf bilgili önseller seçilir ve sonuçların önsele duyarlılığı kontrol edilir.